भारतातील जागतिक वारसा स्थाने

भारत

संयुक्त राष्ट्रांची शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (UNESCO) ही सांस्कृतिक किंवा नैसर्गिक वारशासाठी उत्कृष्ट वैश्विक मूल्य असलेल्या जागतिक वारसा स्थळांना नियुक्त करते. ही यादी १९७२ मध्ये स्थापन झालेल्या युनेस्को जागतिक वारसा अधिवेशनावर स्वाक्षरी करणाऱ्या देशांनी नामांकित केलेल्या स्थळांमधून तयार केली जाते.[१]

सांस्कृतिक वारशात स्मारके (जसे की वास्तुशिल्प, स्मारकशिल्प किंवा शिलालेख), इमारतींचे गट आणि स्थळे (पुरातत्त्व स्थळांसह) यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक वैशिष्ट्ये (भौतिक आणि जैविक रचनांचा समावेश असलेला), भूगर्भीय आणि भौतिक रचना (प्राणी आणि वनस्पतींच्या धोक्यात आलेल्या प्रजातींच्या अधिवासांसह), आणि नैसर्गिक स्थळे जी विज्ञान, संरक्षण किंवा नैसर्गिक सौंदर्याच्या दृष्टिकोनातून महत्त्वाची आहेत, त्यांना नैसर्गिक म्हणून परिभाषित केले जाते.[२] भारताने १४ नोव्हेंबर १९७७ रोजी हे अधिवेशन स्वीकारले. त्यानंतर भारतातील विविध स्थळे यादीत समावेश करण्‍यासाठी पात्र ठरली.[३]

भारत देशातील खालील ऐतिहासिक स्थाने युनेस्कोद्वारा तयार करण्यात आलेल्या जागतिक वारसा स्थानांच्या यादीत आहेत. भारतात अशी ४० स्थाने आहेत. यामध्ये ३२ सांस्कृतिक, ७ नैसर्गिक आणि १ मिश्रित निकष स्थान समाविष्ट आहेत. जगातील सहाव्या क्रमांकावर भारत आहे. चीन आणि इटली या दोन्ही देशांमध्ये सर्वात जास्त अशी ५५ स्थाने आहेत. त्यानंतर अनुक्रमे स्पेन (४८), जर्मनी (४६), फ्रान्स (४५) आणि भारत आहेत.

यादीसंपादन करा

क्रमांक नाव प्रतिमा प्रदेश कालावधी युनेस्को डेटा वर्णन
अजिंठा लेणी   महाराष्ट्र २ शतक इ.स.पू. पासून ६ व्या शतकापर्यंत 242; 1983; i, ii, iii, vi
वेरूळची लेणी   महाराष्ट्र ६०० ते १००० इ.स. 243; 1983; (i)(iii)(vi)
आग्‍ऱ्याचा किल्ला   उत्तर प्रदेश १६वे शतक 251; 1983; iii
ताज महाल   उत्तर प्रदेश १७वे शतक 252; 1983;i
कोणार्क सूर्य मंदिर   ओडिशा १३वे शतक 246; 1984;(i)(iii)(vi)
महाबलीपुरम येथील स्मारके   तमिळनाडू ७वे ते ८वे शतक 249; 1984; (i)(ii)(iii)(vi)
काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान   आसाम २०वे शतक 337; 1985; ix, x
मानस राष्ट्रीय उद्यान   आसाम २०वे शतक 338; 1985; vii, ix, x
केवलदेव राष्ट्रीय उद्यान   राजस्थान १९८१ 340; 1985; (x)
१० गोव्याचे चर्च आणि कॉन्व्हेंट   गोवा १६वे आणी १८वे शतक 234; 1986; (ii)(iv)(vi)
११ खजुराहो येथील स्मारके   मध्य प्रदेश ९५० तो १०५० इ.स्. 240; 1986; (i) (iii)
१२
१३
१४

ढोलावीरा

बाह्य दुवेसंपादन करा

  1. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "The World Heritage Convention". UNESCO World Heritage Centre (इंग्रजी भाषेत). 2022-04-17 रोजी पाहिले.
  2. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage". UNESCO World Heritage Centre (इंग्रजी भाषेत). 2022-04-17 रोजी पाहिले.
  3. ^ Centre, UNESCO World Heritage. "India - UNESCO World Heritage Convention". UNESCO World Heritage Centre (इंग्रजी भाषेत). 2022-04-17 रोजी पाहिले.