बुलढाणा जिल्हा

भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक जिल्हा.
बुलढाणा जिल्हा
बुलढाणा जिल्हा
महाराष्ट्र राज्याचा जिल्हा

२०° ३१′ ५८.०८″ N, ७६° १०′ ५८.०८″ E

देश भारत ध्वज भारत
राज्य महाराष्ट्र
विभागाचे नाव अमरावती विभाग
मुख्यालय बुलढाणा
तालुके
क्षेत्रफळ ९,६४० चौरस किमी (३,७२० चौ. मैल)
लोकसंख्या २५,८८,०३९ (२०११)
लोकसंख्या घनता २६८ प्रति चौरस किमी (६९० /चौ. मैल)
साक्षरता दर ८५%
लिंग गुणोत्तर १.०१ /
प्रमुख शहरे बुलडाणा, खामगाव, चिखली
लोकसभा मतदारसंघ बुलढाणा (लोकसभा मतदारसंघ)
विधानसभा मतदारसंघ मलकापूर, बुलडाणा, चिखली, मेहकर, खामगाव, जळगाव जामोद, सिंदखेडराजा
संकेतस्थळ


Disambig-dark.svg


हा लेख बुलढाणा जिल्ह्याविषयी आहे. बुलढाणा शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या


भौगोलिक रचनासंपादन करा

बुलढाणा जिल्हा (किंवा बुलडाणा जिल्हा) हा महाराष्ट्र राज्याच्या अमरावती विभागात आहे विदर्भातील या जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ९६८० चौ.किमी इतके असून लोकसंख्या २२,३२,४८० इतकी आहे. जिल्ह्याच्या पूर्व, पश्चिम व दक्षिण दिशेस अनुक्रमे अकोला-वाशीम,अमरावती जिल्हा, जळगाव-जालनापरभणी हे जिल्हे आहेत. तर उत्तरेस (मध्य प्रदेशचा)नेमाड जिल्हा आहे.[१]

 
शेगांव येथील आनंदसागर बागेचे प्रवेशद्वार
 
विदर्भाच्या नकाशात जिल्ह्याचे स्थान

जिल्ह्याचे प्रशासकीय कार्यालय बुलढाणा शहरात असून ते १३ तालुक्यांशी राज्य महामार्गानी जोडले गेले आहे. मुंबई ते हावडा हा महत्त्वाचा रेल्वेमार्ग तसेच पूर्व-पश्चिम भारतास जोडणारा राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६ या जिल्ह्यातून गेला आहे. जिल्ह्याच्या उत्तरेकडील सर्व नद्या पश्चिम दिशेस वाहणाऱ्या आहेत व त्या तापी नदीला जाऊन मिळतात तर दक्षिणेकडील नद्या पैनगंगा नदीच्या उपनद्या आहेत.

कापूस, ज्वारी, सोयाबीन, सूर्यफूल ही या जिल्ह्यातील महत्त्वाची पिके आहेत. जिल्ह्यात खामगाव, मलकापूर ही औद्योगिक शहरे आहेत.

मंदिरे, धार्मिक स्थळे आणि पर्यटनस्थळेसंपादन करा

    • बुलढाणा जिल्हा संक्षिप्त माहिती:-
  • शेगाव येथे श्री संत गजानन महाराजांचे मंदिर आहे व आनंदसागर हा प्रसिद्ध बगीचा आहे.
  • लोणार येथील उल्कापाताने निर्मिलेले खार्‍या पाण्याचे सरोवर प्रसिद्ध आहे.
  • नांदुरा येथे जगातील (?) सर्वात मोठी हनुमान मूर्ती आहे.
  • देऊळगाव राजा हे गाव तेथील भगवान बालाजीच्या मंदिरासाठी लोकांना माहीत असते.
  • लोणारपासून दक्षिणेला १५ किमी अंतरावर (लोणार-आघाव-वझर रोडवर) पार्डा दराडे नावाचे गाव आहे. तेथे पांडवकालीन महादेवाचे मंदिर आहे.
  • लोणारपासून ७ किमीवर पांगरा (डोले) गाव आहे, तेथे भगवान बाबाचे मंदिर आहे.
  • बुलडाणा जिल्ह्यातच पैनगंगा या नदीचा उगम झालेला आहे ते ठिकाण बुधनेश्वर हे असून बुलढाणा-अजिंठा या रोडवर बुलडाण्यापासून २० किमी अंतरावर आहे.
  • बुलढाणा जिल्ह्यातील चिखली तालुक्यामध्ये चिखलीपासून फक्त १२ किलोमीटरच्या अंतरावर साकेगाव या गावामध्ये जुने (हेमाडपंथी शिवमंदिर) आहे. निसर्गरम्य असे हे साकेगाव आहे.
  • मोताळा तालुक्यातील तारापूर येथील जागृत देवस्थान अंबादेवीचे मंदिर आहे. हे राजा हरिश्चंद्र याने स्थापलेले असून नवरात्रोत्सव काळात येथे मोठी गर्दी असते.
  • देऊळगाव राजा हे शैक्षणिक गुणवत्तेच्या बाबतीतसुद्धा अग्रेसर आहे.
  • सुलतानपूर येथील पुरातन वास्तू सिद्धेश्वर मंदिर शिल्पकलेचा उत्तम अविष्कार दर्शनीय आहे.
  • उंद्री या गावापासून ... कि मी अंतरावर वडाळी नावाच्या गावामध्ये प्रसिद्ध शिवमंदिर आहे.
  • अमडापूर येथे प्रसिद्ध बल्लाळ देवी मंदिर आहे.
  • बुलडाणा जिल्ह्यातील १८ किमी जवळच असलेल्या गिरडा या गावामध्ये प्रसिद्ध असलेल्या गजानन महाराज संस्थान द्वारा संचालित श्री स्वयंम प्रकाश महाराजांचे मंदिर आहे,तसेच गिरडा हे गाव निसर्ग पर्यटनाचे एक आकर्षण बिंदू आहे. येथील काळी भिंत ही पर्यटकांसाठी आकर्षक बाब आहे. निसर्गरम्य असलेल हे पर्यटन तसेच धार्मिक स्थळ बुलडाणा-अजिंठा रोडवर आहे..

बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्यासंपादन करा

जिल्ह्यातील तालुकेसंपादन करा

संदर्भसंपादन करा