मराठी लिपीतील वर्णमाला

(मराठी भाषेतील वर्णमाला या पानावरून पुनर्निर्देशित)

मराठी वर्णमाला किंवा मराठी मुळाक्षरे खालीलप्रमाणे आहेत; यात ६० वर्णांचा समावेश होतो.

स्वरसंपादन करा

ऋ-ॠ ऌ-ॡ

> स्वरादीसंपादन करा

(अनुस्वार) (विसर्ग)

> व्यंजनेसंपादन करा

क् ख् ग् घ् ङ् (कंठ्य व्यंजने)
च् छ् ज् झ् ञ् (तालव्य व्यंजने)
च़् छ़ ज़् झ़् ञ़् (दंततालव्य वर्णजने)
ट् ठ् ड् ढ् ण् (मूर्धन्य व्यंजने)
त् थ् द् ध् न् (दंत्य व्यंजने)
प् फ् ब् भ् म् (ओष्ठ्य व्यंजने)
फ़् (दंतोष्ठ्य व्यंजन)
य् र् व् ल्
श् ष् स्
ह् ळ्

> विशेष संयुक्त व्यंजनेसंपादन करा

क्ष् (क्+ष्) ; ज्ञ् (द्+न्+य्) (संस्कृतमध्ये ज+ञ=ज्ञ)
श्र = श् + र


मराठी भाषेच्या शास्त्रीय वर्णमालेत मुळातले १६ स्वर + इंग्रजीच्या संपर्कामुळे आलेले ‘, हे स्वर मिळून १८ स्वर + दोन स्वरादी (अनुस्वारविसर्ग) + ४० व्यंजने असे एकूण ६० वर्ण दिले आहेत.[१]

उच्चारसंपादन करा

मनुष्य एखाद्या वर्णाचा उच्चार करत असताना त्याच्या फुफ्फुसांतून हवा वर येते. ती हवा मग glottis, larynx वगैरे अवयवांतून जाते आणि शेवटी मुखात येते. येथे नाक, पडजीभ, टाळू, alveolar ridge, दात, ओठ, जीभ अशा वेगवेगळ्या अवयवांची उघडझाप होते व एक उच्चार तयार होतो.

पडजीभ आणि जीभेची मागची बाजू एकत्र आली की वेगळा वर्ण उच्चारला जातो आणि जिभेचे टोक व दात यांचा एकमेकांना स्पर्श झाल्यावर एक वेगळाच वर्ण उच्चारला जातो.

उच्चारासाठी वापरले जाणारे अवयवसंपादन करा

  • पडजीभ (velum)
  • टाळू (palate)
  • नाकातील पोकळी (nasal cavity)
  • ओठ
  • दात
  • जिभेचे टोक
  • जिभेचा मधला भाग
  • जिभेची मागची बाजू, इत्यादी अवयव तर वापरले जातातच.
  • पण पडजिभेच्या मागचा भाग (uvula) हा भाग उर्दू भाषेतले काही वर्ण उच्चारण्यासाठी वापरला जातो. जसे- क़, ख़, ग़, ड़, ढ़, फ़ वगैरे. मराठीतही च, छ, ज, झ, ञ, फ आणि ड ही अक्षरे दोन-दोन प्रकारे उच्चारली जातात, पण बहुधा वेगळी दाखवली जात नाहीत. (विनोबा भावे हे दंततालव्य वर्ण नुक्ता वापरून दर्शवत.)

या सर्व अवयवांना उच्चारक (articulators) असे म्हणतात.

मराठीतल्या डावा या शब्दातला ड चा उच्चार वाड़ा या शब्दातल्या ड़ पेक्षा वेगळा आहे. त्यामुळे योग्य लिखाण डावा आणि वाड़ा असे व्हावे. इंग्रजीत वाड़ाचे स्पेलिंग Wara असे होते.


हेसुद्धा पहासंपादन करा

संदर्भसंपादन करा

  1. ^ मराठी युवकभारती इयत्ता १२ वी