रथसप्तमी हा दिवस माघ शुद्ध सप्तमी या दिवशी साजरा केला जातो.[१][२] या सप्तमीला अचला सप्तमी असेही म्हटले जाते.[३] आरोग्य स्साप्त्मी, अर्क सप्तमी,माघी सप्तमी अशीही या दिवसाला अन्य नावे आहेत.[४]

सूर्यदेव
सूर्य मंदिर कोणार्क

स्वरूपसंपादन करा

हिंदू धर्मीयांच्या मते रथसप्तमी हा सूर्याच्या उपासनेचा दिवस आहे.[५]भविष्य पुराणात असा उल्लेख सापडतो[६] अदिती आणि कश्यप यांचा पुत्र सूर्य याचा हा जन्मदिवस आहे असे मानले जाते.[३] या दिवशी भक्त सकाळी सूर्योदयापूर्वी स्नान करतो.. लाल फुले, चंदन, कापूर अर्पण करून छोट्या कलशातून सूर्याला अर्घ्य देतो. अशा पूजने समृद्धी प्राप्त होते असा संकेत रूढ आहे.[३] सात घोडे आणि सारथी अरुण यांसह सूर्याची पूजा करताना सूर्याची सोन्याची प्रतिमा रथात ठेवतात.[७]तुळशी वृंदावनाच्या समोर रथ आणि सूर्य यांची रांगोळी काढतात. या दिवशी अंगणात मातीच्या एका छोट्या बोळक्यात दूध ठेवून ते उकळवून आटवतात व सूर्याला खिरीचा नैवेद्य दाखवतात. [८]या दिवसाचे व्रत म्हणून महत्त्व असल्याने या दिवशी उपवासही केला जातो.[९] [१०] महाराष्ट्रात मकरसंक्रातीला सुरू झालेले स्त्रियांचे तिळगुळाचे व हळदीकुंकवाचे दैनंदिन समारंभ रथसप्तमीच्या दिवशी संपतात. रथसप्तमी ही वसंत पंचमीनंतर दोन/तीन दिवसांनी येते.

भारताच्या विविध प्रांतांतसंपादन करा

  • दक्षिण भारत- वसंत ऋतूच्या आगमनाचा हा सण दक्षिण भारतातही उत्साहाने साजरा केला जातो. संस्कृतीच्या दृष्टीनेही या दिवसाचे विशेष महत्त्व आहे.[११] या दिवशी सूर्यपूजन केले जाते.[१२][१३]

दक्षिण भारतात समुद्राच्या किनारी असलेल्या गावांमध्ये या दिवशी "ब्रह्मोत्सव " साजरा होतो. रथयात्रा काढली जाते.[१४]

तिरुपती येथील बालाजी मंदिरात हा दिवस विशेष उत्साहाने साजरा केला जातो.[१५]बिहार, झारखंड, ओरिसा अशा भारतातील विविध प्रांतांत हा दिवस उत्साहाने साजरा केला जातो.[१६]

वैदिक देवतासंपादन करा

सूर्याची उपासना ही वैदिक साहित्यात दिसून येते.[१७] गायत्री मंत्र म्हणजेच सविता ( सूर्य) या देवतेचा गायत्री छंदातील मंत्र आहे. सूर्य उपासनेचे प्राचीन संदर्भ आपल्याला अशाप्रकारे वैदिक साहित्यात दिसून येतात.[१८]

अन्य महत्त्वसंपादन करा

याच दिवशी नर्मदा जयंती असते.[१९]यानिमित्ताने अमरकंटक येथे मोठी यात्रा भरते.[२०]


हे ही पहासंपादन करा

मकरसंक्रांत

सूर्य

संदर्भसंपादन करा

  1. ^ CHARRAN, SWAMI RAM. SURYA NARAYAN PUJA HANDBOOK (इंग्रजी भाषेत). Lulu.com. ISBN 9781257834938.
  2. ^ Upādhyāya, Kāśīnātha (1968). Dharmasindhuḥ (हिंदी भाषेत). Caukhambā Saṃskṛta Series Office.
  3. a b c "Significance and story of Rathasaptami". १७. १०. २०१९ रोजी पाहिले. |पहिले नाव= missing |पहिले नाव= (सहाय्य); |ॲक्सेसदिनांक= मधील दिनांक मूल्ये तपासा (सहाय्य)
  4. ^ "Rath Saptami 2020: रथ सप्तमी पूजा विधि, शुभ मुहूर्त और पौराणिक कथा". Amar Ujala (हिंदी भाषेत). 2021-02-12 रोजी पाहिले.
  5. ^ Marāṭhī viśvakośa. Mahārāshṭra Rājya Sāhitya Sāskr̥ti Maṇḍaḷa. 1973.
  6. ^ Dubhashi, Vamana Mangesa (1979). Aryancya sananca pracina va arvacina itihasa. Prajnapathasalamandala.
  7. ^ Harshananda (Swami.) (2000). Facets of Hinduism (इंग्रजी भाषेत). Ramakrishna Math.
  8. ^ Bhāratīya sãskrṭikośa: Sampādaka Mahādevaśāstrī Jośī. Sahasampādaka Padmajā Hodạ̄rakara,[Prathamāvrṭti]. Bhāratīya S̃āskr̥tikośa Maṇḍaḷa. 1962.
  9. ^ Śarmā, Hanūmāna (1969). Vrata-paricaya (हिंदी भाषेत). Gitapresa.
  10. ^ Pāṇḍeya, Lālatā Prasāda (1971). Sun-Worship in Ancient India (इंग्रजी भाषेत). Motilal Banarasidass.
  11. ^ Journal of Indian History (इंग्रजी भाषेत). University of Kerala. 1962.
  12. ^ Guides, Rough (2017-10-05). The Rough Guide to South India and Kerala (इंग्रजी भाषेत). Rough Guides UK. ISBN 9780241332894.
  13. ^ Circle, Archaeological Survey of India Eastern (1904). Annual Report (इंग्रजी भाषेत).
  14. ^ Ph.D, Lavanya Vemsani (2016-06-13). Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names (इंग्रजी भाषेत). ABC-CLIO. ISBN 9781610692113.
  15. ^ Ph.D, Lavanya Vemsani (2016-06-13). Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names (इंग्रजी भाषेत). ABC-CLIO. ISBN 9781610692113.
  16. ^ "ratha saptami in india - Google Search". www.google.co.in. 2019-01-19 रोजी पाहिले.
  17. ^ Miśra, Vīrendra Kumāra (1990). Krishnayajurved (हिंदी भाषेत). Pratibhā Prakāśana. ISBN 978-81-85268-08-8.
  18. ^ Vedālaṅkāra, Bhagavad Datta (1981). Savita devata : samagra ka prerana srota : Presentation of the thesis that the Hindu Vedic deity Savitr is distinet from Surya, Hindu deity (हिंदी भाषेत). Sri Sarasvati Sadana.
  19. ^ Bhāratīya saṃskr̥ti ke sandarbha kosha (हिंदी भाषेत). Āloka Prakāśana. 2000.
  20. ^ Gajrani, S. (2004). History, Religion and Culture of India (इंग्रजी भाषेत). Gyan Publishing House. ISBN 9788182050648.




कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.