स्कंध (संस्कृत) किंवा खंध (पाली) म्हणजे "ढीग, एकत्रिकरण, संकलन, गट" होय.[१]

विविध भाषेत नाव
स्कंध
इंग्रजी aggregate, mass, heap
पाली खन्ध (khandha)
संस्कृत स्कन्ध (skandha)
बंगाली স্কন্ধ (skandha)
बर्मी साचा:My
(साचा:IPA-my)
चीनी (T) / (S)
(pinyinyùn)
जपानी 五蘊
(rōmaji: go'un)
ख्मेर បញ្ចក្ខន្ធ
कोरियन
(RR: on)
शान साचा:My
([khan2 thaa2])
तिबेटी ཕུང་པོ་ལྔ་
(phung po lnga)
थाई ขันธ์
व्हियेतनामी Ngũ uẩn

बौद्ध धर्म

DharmaWheelGIF.gif

व्युत्पत्ती आणि अर्थसंपादन करा

स्कंध हा एक संस्कृत शब्द आहे. त्याचा अर्थ "लोक, संख्या, एकंदर" असा होतो, सामान्यतः शरीराच्या संदर्भात, धड, कणा, प्रायोगिकरीत्या दर्शविलेले सकल शरीर किंवा मोठ्या प्रमाणातील संवेदना.[१] बौद्ध धर्मात, स्कंध हा पाच समूहाच्या संकल्पना आसल्याचे सांगतो व एक संवेदनशील आणि मानसिक व शारीरिक अस्तित्व समजावून सांगतो..[२][३][४] पाच समुच्चय किंवा ढीग : स्वरूप (पदार्थ किंवा शरीराचे) (रूपा), संवेदना (किंवा भावना, स्वरूपात प्राप्त होतात) (वेदना), धारणा (वेदना), मानसिक क्रिया किंवा संरचना (सजीवता), आणि चेतना (विजयन).[५][६][७] स्कंद 'व्यक्ती किंवा व्यक्तीच्या' विचारांचे खंडन करते आणि बौद्ध धर्माच्या अतः किंवा अत शिक्षणाचा समावेश करते. या सर्व गोष्टी आणि प्राण स्वत: नसल्याचा दावा करतात.[३][८][९] बौद्ध धर्मातील निष्ठावान ज्ञानाचा एक भाग म्हणजे "अत". "पाच समुच्चय" सिद्धान्त म्हणजे "जीव" हा केवळ पाच तात्पुरत्या गोष्टींच्या समूहापासून बनलेला आहे, त्यातील प्रत्येक गोष्ट "मी नाही" आणि "नाही स्वतः" . प्रत्येक "स्कंद" पदार्था नसल्याने रिक्त असतो.[१०][११]

संदर्भ आणि नोंदीसंपादन करा

  1. ^ a b Monier, Monier (1872). A Sanskrit-English Dictionary. Oxford University Press. pp. ११४१.
  2. ^ Robert E. Buswell Jr.; Donald S. Lopez Jr. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press. pp. 708, 721–723, 827–828. ISBN 978-1-4008-4805-8.
  3. ^ a b Peter Harvey (2013). An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, 2nd Edition. Cambridge University Press. pp. 55–59. ISBN 978-0-521-85942-4.
  4. ^ Steven M. Emmanuel (2015). A Companion to Buddhist Philosophy. John Wiley & Sons. pp. 193, 232–233, 421–425. ISBN 978-1-119-14466-3.
  5. ^ Steven M. Emmanuel (2015). A Companion to Buddhist Philosophy. John Wiley & Sons. pp. 587–588. ISBN 978-1-119-14466-3.
  6. ^ Skandha Encyclopædia Britannica (2013)
  7. ^ Karunamuni ND (May 2015). "The Five-Aggregate Model of the Mind". SAGE Open. 5 (2).
  8. ^ Charles S. Prebish (2010). Buddhism: A Modern Perspective. Penn State Press. pp. 32–33. ISBN 0-271-03803-9.
  9. ^ Bina Gupta (2012). An Introduction to Indian Philosophy: Perspectives on Reality, Knowledge, and Freedom. Routledge. pp. 90–91. ISBN 978-1-136-65310-0.
  10. ^ Johannes Bronkhorst (2009). Buddhist Teaching in India. Wisdom Publications. pp. 30–31. ISBN 978-0-86171-811-5.
  11. ^ Ven. Analayo, 2006, Satipatthana: The direct path to realization, Chapter 10, Dhammas: The Aggregates, Cambridge, UK: Windhorse.