पुणे करार

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि महात्मा गांधी यांच्यात पुणे येथे झालेला समझौता (करार)
পুনা চুক্তি (bn); પૂના કરાર (gu); पुणे करार (mr); ପୁଣେ ଚୁକ୍ତି (or); 浦那协议 (zh); पुणे सम्झौता (ne); پونا معاہدہ (ur); ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ (kn); పూనా ఒప్పందం (te); 浦那协议 (zh-cn); പൂന ആക്റ്റ് (ml); Poona Pact (en); 浦那協議 (zh-hant); पुना संधि (hi); ᱯᱩᱱᱟ ᱵᱩᱯᱩᱡᱷᱟᱹᱣ (sat); ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ (pa); পুনা চুক্তি (as); پونا معاہدہ (pnb); 浦那协议 (zh-hans); பூனா ஒப்பந்தம் (ta) ডঃ বাবাসাহেব আম্বেদকর এবং মহাত্মা গান্ধীর মধ্যে চুক্তি (bn); દલિતો માટે ચૂંટણી બેઠકો અનામત રાખવા અંગે મહાત્મા ગાંધી અને બાબાસાહેબ આંબેડકર વચ્ચે કરવામાં આવેલી સમજૂતી (gu); ১৯৩২ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী বাবাছাহেব আম্বেদকাৰ আৰু মহাত্মা গান্ধীৰ মাজত ৰাজনৈতিক যুদ্ধবিৰতি (as); डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि महात्मा गांधी यांच्यात पुणे येथे झालेला समझौता (करार) (mr); ಡಾ. ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದ (kn); ଡା. ବାବାସାହେବ ଆମ୍ବେଡକର ଓ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିବା ଚୁକ୍ତି (or); Agreement between Dr. Babasaheb Ambedkar and Mahatma Gandhi (en); డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ మరియు మహాత్మా గాంధీ మధ్య ఒప్పందం (te); डॉ बाबासाहेब अम्बेडकर और महात्मा गांधी के बीच समझौता (hi); காந்தியம் (ta) agreement between Ambedkar and Gandhi, agreement between B.R Ambedkar and Gandhi (en); अम्बेडकर और गांधी के बीच समझौता, बीआर अम्बेडकर और गांधी के बीच समझौता (hi); అంబేద్కర్ మరియు గాంధీ మధ్య ఒప్పందం (te)

पुणे करार हा महात्मा गांधी आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर या राजकीय नेत्यांमध्ये २४ सप्टेंबर इ.स. १९३२ रोजी झाला. दलितांना स्वतंत्र मतदारसंघाऐवजी सर्व प्रांतांमध्ये सर्वसाधारण मतदारसंघात लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा द्याव्यात हा त्याचा मुख्य मुद्दा होता. त्यावर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, पंडित मदनमोहन मालवीय, मुकुंद रामराव जयकर, सी. राजगोपालाचारी आदींच्या सह्या आहेत. हा करार "आंबेडकर-गांधी करार", "गांधी-आंबेडकर करार", "ऐरवडा करार" या नावांनीही ओळखला जातो.

पुणे करार 
डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि महात्मा गांधी यांच्यात पुणे येथे झालेला समझौता (करार)
माध्यमे अपभारण करा
  विकिपीडिया
प्रकारpolitical meeting
अधिकार नियंत्रण
साचा:Translations:Template:Wikidata Infobox/i18n/msg-editlink-alttext/mr
दि. २४ सप्टेंबर १९३२ रोजी, येरवडा जेलमध्ये जयकर, तेज बहादुर व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. या दिवशी पुणे करारावर सही झाली.

करारनाम्याच्या अटी संपादन

पुणे करारातील अटी खालीलप्रमाणे आहेत.

१) प्रांतिक विधान सभेत साधारण निवडणूक क्षेत्रातील जागांपैकी दलित वर्गासाठी १४८ राखीव जागा ठेवण्यात येतील. राखीव जागांची प्रांतानुसार विभागणी खालीलप्रमाणे होती:

प्रांत जागा
मद्रास ३०
बॉम्बे आणि सिंध १५
पंजाब
बिहार आणि ओरिसा १८
मध्य प्रांत २०
आसाम
बंगाल ३०
संयुक्त प्रांत २०
एकूण १४८ [१]

२) या जागांची निवडणूक संयुक्त पद्धतीद्वारे केली जाईल. दलित वर्गाच्या सदस्यांची नावे त्या निवडणूक क्षेत्राच्या यादीमध्ये नोंदविलेली असतील, त्यांचे एक मंडळ नेमणूक करून बनविले जाईल. हे मंडळ प्रत्येक राखीव जागेसाठी दलित वर्गातील चार उमेदवारांचे पॅनल निवडेल. ही निवडपद्धती एकमतीय आधारावर होईल. अशा प्राथमिक निवडीमध्ये ज्या चार सदस्यांना सर्वाधिक मते मिळतील ते साधारण निवडणूक क्षेत्राचे उमेदवार समजले जातील.
३) केंद्रीय कार्यकारणीमध्ये दलित वर्गाचे प्रतिनिधित्व वरील दोन प्रकारे होईल.
४) केंद्रीय कार्यकारिणीमध्ये दलित वर्गाच्या राखीव जागांची संख्या १८% असेल.
५) उमेदवारांच्या पॅनलच्या प्राथमिक निवडीची व्यवस्था (केंद्रीय व प्रांतीय कार्यकारिणीसाठी, ज्यांचा वर उल्लेख केला आहे.) पहिल्या दहा वर्षानंतर समाप्त होईल. दोन्हीही पक्षाच्या आपापसातील संमतीने खालील कलम सहा नुसार त्याकालावधीपूर्वी देखील समाप्त केला जाऊ शकेल.
६) प्रांतीय व केंद्रीय कार्यकारिणीत दलितांच्या जागांचे प्रतिनिधित्व जसे एक व चार मध्ये दिले आहे, ते दोन्हीही संबंधितपक्षांद्वारे आपापसांत समझोता होऊन त्यास हटविण्यासाठी निर्णय घेतला जाईल, तोपर्यंत अंमलात येईल. .
७) केंद्रीय व प्रांतिक कार्यकारिणीच्या निवडणुकीसाठी दलितांच्या मतदानाचा अधिकार लेथियन कमीटीच्या अहवालाप्रमाणे असेल.
८) दलित वर्गाच्या प्रतिनिधधींना स्थानिक निवडणुका व सरकारी नोकरीत अस्पृश्य असल्याने अयोग्य ठरविले जाता कामा नये. दलितांच्या प्रतिनिधित्वास (संख्येने) पुरे करण्यासाठी सर्व तऱ्हेचे प्रयत्न केले जातील व सरकारी नोकऱ्यांमध्ये ठरवून दिलेली शैक्षणिक योग्यता त्यांच्याकडे असल्यास त्यांची नेमणूक केली जाईल.
९) सर्व प्रांतांत शैक्षणिक अनुदान देऊन दलितांच्या मुलाबाळांसाठी शैक्षणिक सोयी पुरविल्या जातील. त्यासाठी योग्य त्या रकमेची तरतूद केली जाईल. इत्यादी समझोत्याच्या अटी 'गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट'मध्ये सामील करण्यात आल्या.
१०) वरील निवडणुकीबाबत व सरकारी नोकरीबाबत अस्पृश्याना योग्य जागा मिळाव्या म्हणून शक्य तितका प्रयत्न केला जाईल. मात्र सरकारी नोकरीकरिता शिक्षणाच्या ज्या अटी सरकारने लावल्या त्या पूर्ण झाल्या पाहिजेत.
इत्यादी अटींना संमती देण्यात आली. त्यानंतर म. गांधींनी संत्र्याचा रस पिऊन, आपला प्राणांतिक उपवास सोडला.[२] [३]

बाह्य दुवे संपादन

साहित्य व कला संपादन

पुणे कराराविषयी अनेक पुस्तके, नाटके व चर्चा करण्यात आलेल्या आहेत.

पुस्तके संपादन

  • असा झाला पुणे करार (प्रभाकर ओव्हाळ, प्राजक्त प्रकाशन)

संदर्भ संपादन

  1. ^ "Original text of the Poona pact". http://www.ambedkar.org. Dr. Ambedkar and his people. 29 November 2017 रोजी पाहिले. External link in |website= (सहाय्य)
  2. ^ Ambedkar B.R. Dr. Babasaheb Ambedkar writing and speeches, vol.1 Edited by. | Moon Wasant, Dr. B. R. Ambedkar Source Material Pulbication Committee Govt. of Maharashtra.1979, P.No.-429,430
  3. ^ http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/96847/7/07_chapter%202.pdf