perro (es); Hundur (is); ہوٗن (ks); anjing (ms); bvʉ e kwokwo (agq); سپی (ps); کتا (pnb); کتا (ur); Canis lupus familiaris (oc); dog (gpe); Cane (sc); কুকুৰ (as); pes domácí (cs); pas (bs); Хьэ (ady); chien (fr); pas (hr); कुत्रा (mr); سگ (glk); କୁକୁର (or); Šova (sgs); пас (sr); Hond (lb); hund (nb); köpek (crh); kucak (brh); peenuv (smn); Ноха (xal); ki (br); Atimw (cr); bïenje (sma); perru (ast); Hund (nds); Эт (ba); Canis lupus familiaris (lmo); madra (ga); سگ (fa); Baa (dag); baa (kus); イヌ (ja); can (ia); Waco (ami); كلب (arz); 狗 (gan-hant); Canis (la); शुनकः (sa); ʻĪlio (haw); ਕੁੱਤਾ (pa); Tchén (wa); dog (en-ca); كلب (ary); сабака (be-tarask); эт (tt-cyrl); Koir (vep); dìynà (mcn); aso (pag); rikono (rmc); Can (lij); Huund (stq); ཁྱི། (bo); Mpša (nso); Ghjacaru (co); Itzcuintli (nah); Ayam (bcl); trewa (arn); Kien (pcd); câine (ro); Ey (so); Нохой (bxr); Asèë (ace); lo gerku (jbo); ໝາ (lo); 개 (ko); Hundur (fo); hundo (eo); Oeškese (chy); Pies (csb); Kēng (cdo); कुत्ता (anp); Domacny pjas (dsb); הונט (yi); domjacy pos (hsb); chó (vi); ЖIали (inh); Imbwa (sn); dug (sco); нохой (mn); hund (nn); Pini (vro); ನಾಯಿ (kn); Mbwá (ln); dog (en); jagua (gn); Wùlù (bm); ውሻ (am); пий (mhr); 𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃 (got); कुत्ता (mai); Perro (lad); Maile (sm); Chaun (rm); Tchian (nrm); saree (om); avún (guw); សត្វឆ្កែ (km); ᱥᱮᱛᱟ (sat); ܟܠܒܐ (arc); ꯍꯨꯏ (mni); Ккаччи (lbe); КицӀ (lez); Ajá (yo); dog (vo); खिचा (new); pes (sl); aso (tl); ᎩᏟ (chr); pies (pl); നായ (ml); hond (nl); qimmeq (kl); Ыт (sah); can (gl); σκύλος (el); Pjes (szl); မႃ (shn); dog (en-gb); A̱bwu (kcg); Pes domáci (sk); пес свійський (uk); It (tk); kûçik (ku-latn); Hund (gsw); It (uz); Ит (kk); куче (mk); Hund (bar); कुक्कुर (bho); Ыт (tyv); 狗 (gan-hans); пине (myv); ཁྱི (dz); कूकर (awa); Inja (zu); Anjing (su); Koli (fj); 犬 (lzh); Пон (koi); ခွေး (my); 狗 (yue); Ит (ky); kiéu-è (hak); Dok (bi); Inja (xh); Haushund (de-ch); ci (cy); շուն (hy); 犬 (zh); hûn (fy); Koiru (olo); Hund (pdc); asu (tet); Anu (ay); බල්ලා (si); wacu (szy); कुत्ता (hi); كلب (arq); koira (fi); Շուն (hyw); Пи (mrj); piânnai (sms); Hound (vls); Câni (rup); Iro (ceb); vatu (pwn); pas (sh); Sypə (tly); Nchebe (tum); Can (vec); Cjan (fur); Kutık (diq); Allqu (qu); 狗 (gan); Káu (nan); Ki (kw); কুকুর (bn); Canis lupus familiaris (an); Пуны (udm); Cian (lld); 犬 (zh-tw); Imbwa (rw); atimw (atj); Dorg (pih); سک (mzn); куче (bg); anjing (id); Mbwa (lg); Can (nap); hundo (io); Alika (mg); hund (sv); Can (eml); Kare (ha); nkịta (ig); Саг (tg); 犬 (zh-hant); hund (da); ئىت (ug); Honk (ksh); ᩉ᩠ᨾᩣ (nod); aydi (kab); kacho (pap); Moddey (gv); Ma (za); aso (ilo); asu (jv); انجيڠ (ms-arab); cani (scn); 犬 (zh-my); 犬 (zh-hk); 犬 (zh-sg); Xaj (wo); Hóndj (li); gos (ca); Пон (kv); suns (lv); hond (af); Łééchąąʼí (nv); koer (et); Haɣ (kbp); cão (pt-br); 犬 (zh-cn); Can (pms); كلب (ar); köpek (tr); ನಾಯಿ (tcy); Anjiang (min); Пес (rue); Гьой (av); سەگ (ckb); كلب (aeb-arab); ကၠဵု (mnw); Köpək (az); собака (ru); Perro (mwl); ᕿᖕᒥᖅ (iu); kutya (hu); కుక్క (te); หมา (th); txakur (eu); 犬 (zh-hans); Пьсъ (cu); ایت (azb); Avoo (ee); Hund (de); Daag (jam); сабака свойскі (be); kûçik (ku); hond (nds-nl); Asu (nia); कुकुर (ne); ჯოღორი (xmf); Chin (frp); juklo (rmy); qen (sq); Ала (ab); כלב (he); эт (tt); Dagu (srn); vakoleem (avk); huzil (tay); beana (se); Hüshünj (frr); Куыдз (os); пе̄ннэ (sjd); Canis Lupus Familiaris (ext); cane (it); Qimmiq (ik); Пине (mdf); Chyen (ht); 犬 (zh-mo); Cuku (fon); Can (lfn); Biang (bbc); Asu (pam); katxor (kea); Kuttaa (hif); Canis lupus familiaris (pt); kelb (mt); Cicing (ban); Hadupan (bjn); šuo (lt); ძაღლი (ka); et (tt-latn); Robar (na); நாய் (ta); Ayam (war); mbwa (sw); Cù (gd); کتا (skr); 狗 (wuu); Йытă (cv); ڪتو (sd); Kurī (mi); erü (guc); bena (smj); Baa (dga); Anjing (bew) mamífero carnívoro doméstico de la familia Canidae (es); haiwan bela jinak (ms); Bvʉ e kwokwo ŋaʼ naŋa wo nyom. (agq); awesis ka awokaniwok tacikewinik (atj); subspecies of mammal (en-gb); домашно животно (bg); evcil, etçil ve memeli bir hayvan (tr); 動物 (zh-hk); domesticerad underart av däggdjur (sv); домашня тварина (uk); ಸಾಂಕನೊದ ಪ್ರಾಣಿ (tcy); 由狼馴化而來的常見家畜,被廣泛作為寵物或役用動物飼養 (zh-hant); 动物 (zh-cn); 네 발로 걷고 인류의 반려동물로 키워지기도 하는, 포유류에 속한 동물 (ko); yiri doŋe (dga); malsovaĝa besto el la hunda familio (eo); domestikované zvíře (cs); domaća životinja (bs); গার্হস্থ্য পশু (bn); sous-espèce domestique de Canis lupus (fr); kéwan omahan (jv); 动物 (gan-hans); 动物 (zh-my); domestic animal (en); zwěrjo (hsb); loài động vật có vú ăn thịt thuần hóa thuộc họ Chó (vi); apo ti sebbangan ti kolor dapo a lobo (ilo); домаћа животиња (sr); mamífero canídeo (pt-br); subspecies o the Canidæ faimily, frequently kept as a pet (sco); et domestisert rovpattedyr (Carnivora) (nb); ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿ (kn); domestic animal (en); حيوان من الثدييات من فصيلة الكلبيات من اللواحم (ar); loen bronnek (br); အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် (my); 動物 (yue); a kutyafélék családjába tartozó, háziasított emlősalfaj (hu); udomowiona forma wilka (pl); 由狼驯化而来的常见家畜,被广泛作为宠物或役用动物饲养 (zh-hans); Vierpotige soogdiere, naverwant aan wolwe (af); ایک پالتو اور جنگلی جانور (ur); mamíferu carnívoru domésticu de la familia de los cánidos (ast); домашнее животное (ru); allqu warmi sac yauqjja (qu); als Heim- und Nutztier gehaltenes Haustier (de); домашно животно (mk); animal domestic (ro); ընտանի կենդանի (hy); 由欧亚大陆的灰狼驯化而来的常见家畜,被广泛作为宠物或役用动物饲养 (zh); pattedyr (da); yin bʋnkɔnbʋg onɛ an nɔba anaasi (kus); 食肉目イヌ科の動物 (ja); animal domestic (ia); Dabban gida (ha); domestikovaný poddruh vlka dravého (sk); 動物 (gan-hant); כלב הבית, בעל חיים מבוית ממשפחת הכלביים (he); йорт хайваны (tt); hewan domestik yang tergolong ordo karnivora (id); eem dem idatcol ke lana apta (avk); దేశీయ జంతువు (te); kotieläin (fi); huisdier; ondersoort uit de soort wolf (nl); subspecies of mammal (en-ca); йорт хайуаны (ba); விலங்கு (ta); mammifero carnivoro ascritto al genere Canis (it); mymba ogagua (gn); สายพันธุ์สัตว์เลี้ยงชนิดหนึ่ง (th); زیرگونه‌ای اهلی‌شده از پستانداران (fa); 動物 (zh-mo); mamífer domèstic de la família dels cànids (ca); Kanlin xwégbé tɔn (fon); yort xaywanı (tt-latn); свойская жывёла (be-tarask); ପୋଷା ଜନ୍ତୁ (or); suttaspecia dumèstica dû canis lupus (scn); mamífero canídeo domesticado (pt); anifail domestig (cy); koduloom (et); ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ (sat); ꯌꯨꯝꯗ ꯂꯣꯏꯕ ꯁꯥ (mni); domača žival (sl); alagang hayop (tl); йорт хайваны (tt-cyrl); स्तनधारीको उपसमूह (ne); džviros (rmc); Mnyama anayeishi na watu; kazi yake hasa ni kulinda nyumbani (sw); മനുഷ്യൻ ഇണക്കി വളർത്തുന്ന ഒരു മൃഗം. (ml); 動物 (zh-tw); पालतू जानवर (hi); 四足之獸 (lzh); ھڪ پالتو جانور (sd); ụdị anụmanụ na-ebi n'ụlọ (ig); mamífero carnívoro doméstico da familia Canidae (gl); domaća životinja (hr); κατοικίδιο ζώο (el); 动物 (zh-sg) perro doméstico, can, Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris, 🐶, 🐕, dogo, canino, perra (es); chichi (nah); asu (ms); Canis lupus familiaris, domestic dog, dogs, domestic dogs (en-gb); Canis lupus familiaris (bg); cane (nap); Amboa (mg); tamhund, voffsing (sv); собаки, собака, собака свійський, домашній собака, собака домашній, свійський собака, Canis lupus familiaris, Canis familiaris, 🐶 (uk); 狗, 狗狗, 狗子 (zh-hant); 狗, 家犬, 狗子 (zh-cn); 멍멍이 (ko); baa (dga); pes (cs); domaći pas (bs); can (an); Tósz (csb); canis lupus familiaris, canis familiaris, canis canis, canis familiaris domesticus, 🐶, 🐕 (fr); sagawon, segawon, kirik, gugug, sona, ꦄꦱꦸ, ꦲꦱꦸ, ꦱꦒꦮꦺꦴꦤ꧀, ꦱꦼꦒꦮꦺꦴꦤ꧀, ꦏꦶꦫꦶꦏ꧀, ꦒꦸꦒꦸꦒ꧀, ꦱꦺꦴꦤ (jv); domaći pas (hr); 狗 (zh-my); киска (myv); pos, psyk (hsb); Šou (sgs); домаћи пас, цуко, кер (sr); ЖӀали (inh); cachorro, Canis lupus familiaris (pt-br); 狗 (zh-sg); Haushond (lb); Káu-á, Kaú (nan); bikkje, kjøter, menneskets beste venn, mannens beste venn, tamhund (nb); i̇t (az); i̇t (crh); ಸಾಧು ಪ್ರಾಣಿ, ನಿಯತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿ (kn); سە (ckb); domestic dog, Canis lupus familiaris, Canis familiaris (en); chas (br); 犬 (yue); Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris, házi kutya, házikutya (hu); Canis lupus familiaris, zakur, or (eu); dog, Canis lupus familiaris (bi); Canis domesticus, Canis lupus familiaris, ca, belitre (ca); avu (ee); Haushund, Canis familiaris, Canis lupus familiaris (de); gadhar, madadh (ga); سگ اهلی (fa); 狗, 家犬, 家狗, 狗狗, 狗子 (zh); tamhund, vovse, køter, vovhund (da); შინაური ძაღლი (ka); 犬, イエイヌ, いぬ (ja); quien, tchen (nrm); Canis lupus familiaris (sco); כלב בית, כלב הבית (he); 狗, 家犬, 家狗, 狗狗, 狗子 (zh-hans); aqjun, Canis lupus familiaris, Canis familiaris (kab); "Canis lupus familiaris" apta, vakol (avk); 狗 (zh-hk); kesykoira (fi); اسو (ms-arab); Canis lupus familiaris, domestic dog, dogs, domestic dogs (en-ca); hoond (nds-nl); Canis familiaris (nl); Canis lupus familiaris (it); σκυλί, κύων, canis lupus familiaris (el); catchôr, catchôrr, cotchôrr, catchô’ (kea); kachó (pap); peni (et); pies domowy (pl); สุนัขบ้าน, สุนัข, 🐶, 🐕 (th); Canis lupus familiaris, Canis familiaris, собака обыкновенная, пёс, пес (ru); perru domésticu, can, Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris (ast); пес (mk); Canis lupus familiaris (scn); Cães, Cão, Cachorro, cadela (female) (pt); 狗 (lzh); Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris, 🐶, 🐕 (gn); श्वान (hi); কুত্তা, সারমেয় (bn); domači pes, psiček, kužek, kuža, psica, psička, kužinja, kuzla, cucek, ščene, renčač, mrcina, pasja mrcina, pasja zverina, Canis lupus familiaris, Canis familiaris, 🐶, 🐕 (sl); 狗 (zh-mo); se, seg (ku-latn); se, seg (ku); rukono, džuklo (rmc); mbwa-kaya (sw); പട്ടി, ശ്വാവ് (ml); 狗, 狗子 (zh-tw); कुकुर (awa); سک (glk); gerku (jbo); yin bʋnkɔnbʋg, baag (kus); cadela (a femia) (gl); ឆ្កែ (km); canis lupus familiaris (vec); qeni (sq)

कुत्रा हा एक पाळीव प्राणी आहे, तसाच तो एक इमानदार प्राणी आहे. त्यामुळे त्याचा वापर घराचे राखण करण्यासाठी, शिकार करण्यासाठी, गुन्ह्यांच्या तपासणीसाठी तसेच सोबतीसाठी करतात. कुत्र्यांच्या अनेक प्रजाती आहेत. अनेक व्याधींमध्ये कुत्र्याचा उपयोग ‘[थेरपी डॉग]’ म्हणून केला जातो. कारण कुत्रा मानसिक तणाव कमी करण्यास मदत करतो. रक्तदाबाचा त्रास, हृदयरोग आदींनी ग्रस्त मंडळींना कसे हाताळायचे, याकरिता आता अभ्यासक्रम तयार करण्यात आले आहे. अशा प्रशिक्षित कुत्र्यांना ‘थेरपी डॉग्ज’ म्हणतात.

कुत्रा 
domestic animal
Huskies sled dogs in Kulusuk, Greenland.
माध्यमे अपभारण करा
  विकिपीडिया
  Wikispecies
प्रकारorganisms known by a particular common name (Canis familiaris, Canis lupus familiaris)
उपवर्गdomesticated mammal,
pet
Patron saint
  • Roch
  • Hubertus
  • Vitus
वापर
  • pet (companion dog)
  • शिकार (hunting dog)
  • guard (guard dog)
  • service animal (assistance dog)
  • medical treatment (therapy dog)
  • policing (police dog)
  • guarding (guard dog)
भाग
पासून वेगळे आहे
  • hammer
  • Hund (descriptive page and disambiguation page have to be in different items)
  • Dog (descriptive page and disambiguation page have to be in different items)
  • मांजर
  • Canis
Taxonomy
अधिकार नियंत्रण
साचा:Translations:Template:Wikidata Infobox/i18n/msg-editlink-alttext/mr

रंग, उंची, ठेवण व त्यांचे उपयोग यावरून जगात कुत्र्याच्या जवळजवळ ४०० जाती पहावयास मिळतात. या विविध जातीच्या कुत्र्यांचे वजन ६०० ग्रॅम पासून अगदी १०० किलोपर्यंतही असते, तर उंची ८ इंचांपासून ४ फुटांपर्यंत असते. यांच्या अनेक जाती पहायला मिळतात. कुत्रांच्या अनेक जमाती असतात .

उत्पत्ती

संपादन
 

कुत्र्याची उत्पत्ती ही बहुधा लांडग्यापासून झाली असावी, असे मानण्यात येते. लांडग्याचे आकारमान आणि दातांची ठेवण ही कुत्राशी मिळती-जुळती आहे.

इतिहास

संपादन

कुत्रा हा पुरातनकाळापासून मनुष्याच्या सानिध्यात राहिला. अन्नासाठी कुत्रा हा माणसाच्या सानिध्यात राहिला असावा. कुत्रा हा शेतकऱ्याचा मित्र असतो.

वैदिक वाङमयात कुत्र्याचे उल्लेख आढळतात. महाभारतातील राजा युधिष्ठिर हा स्वर्गात जाताना त्याच्याबरोबर एक कुत्रा होता. यावरून कुत्र्याचा इमानीपणा सांगितला आहे. इंद्राची सरमा नावाची कुत्री प्रख्यात होती. श्री दत्तगुरूंच्या सानिध्यात कुत्र्याला स्थान देण्यात आले. रायगडावर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या वाघ्या कुत्र्याची समाधी आहे.

कुत्र्यांच्या भारतीय जाती

संपादन

इंडियन परिहा किंवा इन डॉग

संपादन

साधारणपणे भारतभरात सगळीकडे या प्रजातींचे कुत्रे दिसतात. आपल्याकडे दिसणाऱ्या भटक्या कुत्र्यांप्रमाणेच साधारणपणे यांचे रंग-रूप असते. मात्र तरीही ही प्रजाती पूर्णपणे वेगळी आहे. हे श्वान घोडारंगाचे किंवा काळ्या रंगाचे असतात. काटकपणा हे या प्रजातीचे वैशिष्ट्य मानले जाते.

इंडियन माऊंटन डॉग

संपादन

हा हिमालयाच्या परिसरात आढळणारा कुत्रा आहे. हा तेथील हवामानाच्या गरजेनुसार केसाळ आणि ताकदवान असतो. हिमाचल प्रदेश, काश्मीर, उत्तराखंड या भागांत संरक्षणासाठी हा श्वान पाळला जातो. ‘गड्डी कुत्ता’ असे याचे स्थानिक नाव आहे.

कन्नी

संपादन

कुत्र्याच्या या जातीचे मूळ स्थान मूळ स्थान तामिळनाडू असून, मालकाशी अत्यंत इमानदार राहणारी आणि पाळीव म्हणून घरात पटकन मिसळून जाणारी प्रजाती म्हणून या श्वानांची ओळख आहे. ही कुत्री साधारणपणे काळ्या रंगात आढळतात.

कुमाऊॅं माऊंटन डॉग

संपादन

कोंबई

संपादन

ही दक्षिण भारतात आढळणारी प्रजाती आहे. ह्या जातीचा कुत्रा शेताच्या राखणीसाठी पाळला जातो. उंचीला कमी, पण ताकदवान अशी ही प्रजाती आहे.

चिप्पीपराई

संपादन

कुत्र्याची ही जातही दक्षिण भारतात ही आढळते.

पांडीकोना

संपादन

ही जात मध्य भारतात आढळते.

बखरवाल डॉग

संपादन

मुधोळ हाऊंड, कारवान हाऊंड किंवा पश्मी

संपादन

महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश येथे प्राधान्याने आढळणारी ही प्रजाती आहे. शिकारीसाठी किंवा राखणीसाठी हा श्वान पूर्वी पाळला जायचा. ह्या कुत्र्यांचा रंग पांढरा, काळा किंवा करडा असतो. ह्या जातींच्या कुत्र्यांची उंची जास्त असते व हे श्वान स्वभावाने आक्रमक असतात.

राजपलयम

संपादन

ही दक्षिण भारतातील प्रजाती आहे. शुभ्र पांढरा रंग, गुलाबी नाक, उंच, लांब पाय आणि चणीने थोडे बारीक असे हे श्वान राजघराण्यांमध्ये पूर्वी पाळले जायचे. अस्वलांच्या शिकारीसाठी या श्वानांचा उपयोग पूर्वी केला जात असल्याचे उल्लेख आढळतात.

कुत्र्यांच्या भारतीय प्रजातींचे वैशिष्ट्य

संपादन

भारताच्या भौगोलिक विविधतेनुसार तेथील हवामान, खाणे, जीवनशैली स्वीकारून प्रजाती देशभरातील विविध भागांत पसरल्या आहेत. त्यामुळे कुत्र्याच्या भारतीय प्रजातींची प्रतिकारशक्ती अधिक असते. त्यांच्या गरजाही तुलनेने कमी असतात. स्थानिक परिस्थितीशी नाळ जुळलेली असल्यामुळे तेथील होणारे बदलही या प्रजाती तुलनेने लवकर स्वीकारतात. स्थानिक गरजांनुसार त्यांची गुणवैशिष्ट्ये निर्माण झालेली असल्याने देशाच्या सीमा सुरक्षा दलांकडून राजपलयम किंवा हिमालयाच्या परिसरातील स्थानिक श्वान प्रजातींचा अधिक वापर केला जातो.

कुत्र्याच्या विदेशी जाती.....

संपादन

(अपूर्ण) जशेफर्डर्मन जर्मन शेफर्ड : जुन्या जर्मन मेंढपाळ कुत्र्यांसह जुने जर्मन मेंढपाळ कुत्रे किंवा जुने जर्मन मेंढपाळ कुत्रे हे जर्मनीतील पारंपारिक प्रकारचे काम करणारे, पाळणारे कुत्रे आहेत. ते लँडरेसेस आहेत ज्यात कुत्र्यांच्या कार्यरत जातींचा समावेश आहे आणि त्यापैकी काही असे प्रकार आहेत ज्यामधून आधुनिक जर्मन शेफर्ड कुत्रा प्रमाणित जाती म्हणून विकसित केला गेला आहे. लँडरेस फेडरेशन सायनोलॉजिक इंटरनॅशनल द्वारे ओळखले जात नाहीत, परंतु काहींचे स्वतःचे मानक आहेत[1] जे काम करण्याच्या क्षमतेसाठी आहेत, दिसण्याच्या वैशिष्ट्यांसाठी नाहीत.

श्वानदंश

संपादन

कुत्रा चावण्यास श्वानदंश असे म्हणतात. त्यामुळे रेबीज हा रोग होतो. रेबिस फकत जांका ते दुयेस आसा अशीच सुणी चाबल्यार जाता.

बाह्य दुवे

संपादन

पहा : प्राण्यांचे आवाज