मेरु पर्वत (संस्कृत/पाली: मेरु), ज्याला सुमेरू, सिनेरू किंवा महामेरू म्हणूनही ओळखले जाते, हा हिंदू, जैन आणि बौद्ध विश्वविज्ञानाचा पवित्र पाच शिखर असलेला पर्वत आहे आणि सर्व भौतिक, आधिभौतिक आणि आध्यात्मिक विश्वाचे केंद्र मानले जाते.[१]

अनेक प्रसिद्ध बौद्ध, जैन आणि हिंदू मंदिरे या पर्वताचे प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व म्हणून बांधली गेली आहेत. "सुमेरू सिंहासन" 須彌座 xūmízuò शैलीतील बेस हे चिनी पॅगोडांचे एक सामान्य वैशिष्ट्य आहे. पायथटवरील सर्वोच्च बिंदू (अंतिम कळी), बर्मी-शैलीतील बहु-स्तरीय छत, मेरू पर्वताचे प्रतिनिधित्व करते.

हिंदू धर्मातसंपादन करा

हिंदू परंपरेतील मेरू पर्वताचे वर्णन 84,000 योजना उंच, सुमारे 1,082,000 किमी (672,000 मैल) असे केले जाते, जे पृथ्वीच्या व्यासाच्या 85 पट असेल. सूर्य, सूर्यमालेतील सर्व ग्रहांसह, एक एकक म्हणून माउंट मेरूभोवती फिरतात.

एका योजनेचा अर्थ सुमारे 11.5 किमी (9 मैल) असा घेतला जाऊ शकतो, जरी त्याची परिमाण कालांतराने भिन्न दिसते — उदा., वराहमिहिराच्या अनुसार पृथ्वीचा परिघ 3,200 योजना आहे आणि आर्यभटीयात त्यापेक्षा थोडा कमी आहे, परंतु 5,026.5 असे म्हटले जाते. सूर्यसिद्धांतातील योजना. मत्स्य पुराण आणि भागवत पुराण, इतर काही हिंदू ग्रंथांसह, मेरु पर्वताची 84,000 योजनांची उंची सातत्याने सांगतात, ज्याचे भाषांतर 672,000 मैल किंवा 1,082,000 किलोमीटर होते.

मेरू पर्वत हे प्राचीन काळातील राजा पदमजा ब्रह्माचे निवासस्थान असल्याचे म्हटले जाते.[२]

चार्ल्स ऍलनच्या मते, कैलास पर्वताची ओळख मेरू पर्वताशी आहे. पर्वताच्या विष्णू पुराणातील एका वर्णनात असे म्हटले आहे की त्याची चार मुखे क्रिस्टल, माणिक, सोने आणि लॅपिस लाझुली यांनी बनलेली आहेत. हा जगाचा एक स्तंभ आहे आणि कमळाचे प्रतीक असलेल्या सहा पर्वतराजीच्या मध्यभागी स्थित आहे.[३]

हे सुद्धा पहासंपादन करा

संदर्भसंपादन करा

  1. ^ Madan Gopal (1990). India through the ages. Public Resource. Publications Division, Ministry of Information & Broadcasting, Government of India.
  2. ^ मित्तल, जे.पी., प्राचीन भारताचा इतिहास: 7300 इ.स.पू. ते 4250 इ.स.पू. पान क्रमांक ३
  3. ^ "Charles Allen (writer)". Wikipedia (इंग्रजी भाषेत). 2021-09-15.