अविनाश बिनीवाले (जन्म १२ मार्च १९४३) हे भाषाभ्यासक आणि बहुभाषाविद लेखक आहेत. त्यांनी भाषा, भाषाव्यवहार इत्यादी विषयांवर मराठीतून लेखन केले आहे. जर्मन-मराठी शब्दकोश निर्मितीच्या त्यांच्या कामाचा गौरव म्हणून त्यांना मुंबई विद्यापीठाने डी. लिट पदवीच्या सन्मानित केले आहे.[१]

अविनाश बिनीवाले
जन्म १२ मार्च १९४३
ख्याती भाषाअभ्यासक, भाषाशिक्षक, लेखक
पुरस्कार

१. भाषा आपली सर्वांचीच साठी "कोमसाप"चा पुरस्कार (२००१)

          २. जय कैलाश कादंबरीसाठी हिन्दी साहित्य अकादमीचा पुरस्कार (२०१४)
३. महाराष्ट्र राज्य सरकारतर्फे ’डॉ. अशोक केळकर भाषा अभ्यासक’ पुरस्कार (२०१७)

शिक्षणसंपादन करा

अविनाश बिनीवाले यांनी पुणे येथील फर्ग्युसन महाविद्यालय येथून जर्मनसंस्कृत ह्या विषयांत बी.ए. ही पदवी प्राप्त केली आहे.

मुंबई विद्यापीठाच्या परदेशी-भाषा-विभागातून जर्मन आणि भाषाविज्ञान ह्या विषयांत एम.ए.पदवी त्यांनी प्राप्त केली आहे.


हैदराबाद येथील सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ इंग्लिश ॲन्ड फॉरेन लॅंग्वेजेस येथून परदेशी भाषा म्हणून जर्मनचे अध्यापन या विषयातली पदविका प्राप्त केली आहे.

अध्यापनाचा अनुभवसंपादन करा

१९६३ सालापासून जर्मन भाषा आणि साहित्य या विषयाचे अध्यापन

अविनाश बिनीवाले यांनी मुंबईच्या एल्फिन्स्टन महाविद्यालयात जर्मन भाषेचे अध्यापन केले आणि ह्याच महाविद्यालयातून जर्मन-विभागाचे विभागप्रमुख म्हणून ते सेवानिवृत्त झाले.

पदवी स्तरापर्यंतच्या विद्यार्थ्यांना भूगोल या विषयाचे अध्यापन त्यांनी केले आहे.

उद्योगक्षेत्रात भाषांतरकार/दुभाषी म्हणून दोन वर्षे त्याने एकदम केले आहे.


१९६७ मध्ये ते महाराष्ट्र शिक्षणसेवेत राजपत्रित अधिकारी म्हणून त्यांची निवड झालेली आहे.


कोल्हापूरच्या विद्यापीठात त्यांनी ७ वर्षे रशियन भाषेच्या पदविका अभ्यासक्रमासाठी मार्गदर्शन केले आहे.


मुंबई विद्यापीठाद्वारे अमराठी भाषकांना मराठी शिकवण्यासाठी चालवण्यात येणाऱ्या अभ्यासक्रमात त्यांनी मराठीचे अध्यापन केले. परदेशातील विशेषतः फ्रेंच तसेच जर्मन विद्यार्थी/अभ्यासक ह्यांना हिंदी शिकवण्याचे काम ते करतात.


सन १९८० आणि १९८९ मध्ये जर्मनीतील ग्यॉटिङन विद्यापीठात अभ्यागत प्राध्यापक म्हणून त्यांनी काम केले आहे.

भाषा अभ्याससंपादन करा

मराठीच्या जोडीने संस्कृत, हिंदी, गुजराती, बंगाली , सिंधी, आसामी या भारतीय भाषा बिनीवाले यांना अवगत आहेत. याजोडीने जर्मन, फ्रेंच, रशियन, इंग्रजी या भाषांचा त्यांचा अभ्यास आहे.[२]


भाषाविषयक पुस्तके[२]संपादन करा

अ.क्र. ग्रंथनाम प्रकाशक स्थळ प्रकाशनवर्ष
ओडर ते राईन अक्षरदालन कोल्हापूर २०१६
जर्मन भाषा परिचय फडके कोल्हापूर १९८३
जर्मन भाषेतील साहित्य गायत्री पुणे २००९
नावडतं व्याकरण होईल आवडतं अक्षर दालन कोल्हापूर २०१५
परिसस्पर्श शब्दांच्या कथा डायमंड पुणे २००९
भाकरीची भाषा डायमंड पुणे २००९
भाषा - आपली सर्वांचीच राज्य मराठी विकास संस्था मुंबई २०००
भाषाकारण मुद्रा विरार २००२
भाषा घडताना गौतमी नाशिक २००७
बोलु कवतिकें राजहंस पुणे २००५
माय मरो पण राजहंस पुणे २००५
शब्दगंध गौतमी नाशिक २००७
सोपे व्याकरण अक्षरदालन कोल्हापूर २०१६

भाषा शिक्षणासाठी लिहिलेली पुस्तकेसंपादन करा

अ.क्र. ग्रंथनाम प्रकाशक स्थळ प्रकाशनवर्ष
ABC of German कारकीर्द नाशिक २००९
ABC of French कारकीर्द नाशिक २००७
जर्मनचा श्रीगणेशा गौतमी नाशिक २०१०
German through Assamese असम बुक हाइभ गुवाहाटी २०१४
जर्मन भाषा का श्रीगणेशा नितीन पुणे २००८
जर्मन भाषेचा श्रीगणेशा विराज मुंबई २००४
German - Let’s learn it व्हिजन पुणे २००६
जर्मन शिका अनमोल पुणे २०००
जर्मन शिकू या स्नेहल पुणे १९९४
जर्मन शीखो (गुजराती) प्रवीण राजकोट २००३
जर्मन संभाषण वसुधा नाशिक २०१३
जर्मन सीखिए अनमोल पुणे २००२
झटपट जर्मन नितिन पुणे २००४
फ्रान्सिसी भाषा का श्रीगणेश नितीन पुणे २००८
फ्रेंच भाषेचा श्रीगणेशा मुद्रा विरार २००५
फ्रेंच संभाषण वसुधा नाशिक २०१४
Model Handbook (Oxford University Press) नवी दिल्ली २००१

शब्दकोशसंपादन करा

अ.क्र. ग्रंथनाम प्रकाशक स्थळ प्रकाशनवर्ष
German-Marathi-English Dictionary व्हिजन पुणे २००६
जर्मन-मराठी भाषांतर शब्दकोश वसुधा नाशिक २०१४
मराठी-जर्मन व्यवहारोपयोगी शब्दकोश नितीन पुणे १९९८
जर्मन-मराठी, सिन्धी शब्दकोश सिन्धु पुणे २०१४
Marathi-Deutsch Worterbuch साहित्य संस्कृती मंडळ मुंबई २०१२
हिंदी-मराठी शब्दकोश (हिन्दी) ढवळे मुंबई २००१

भाषांतरेसंपादन करा

अ.क्र. ग्रंथनाम प्रकाशक स्थळ प्रकाशनवर्ष
(अ)घोरकष्टोद्धरण स्तोत्र (मराठीतून हिन्दी) यज्ञेश्वर बदलापूर २०१०
काकांचे स्वप्न ("दस्तोव्हस्की" ह्यांच्या कादंबरीचा[३] मराठी अनुवाद) कॉन्टिनेन्टल पुणे १९८६
नर्मदे हर! हर नर्मदे! (मराठीतून हिन्दी) (मूळ मराठी भाषेत असलेल्या सुहास भास्कर लिमये ह्यांच्या पुस्तकाचा हिंदी अनुवाद) गोण्डी मण्डला २०१०
प्रोफेसर मामलोक ("फ्रीडरिश वोल्फ" ह्यांच्या नाटकाचा अनुवाद) साहित्य संस्कृती मंडळ मुंबई १९८६
माता धीराई ("बर्टोल्ट ब्रेश्ट्" ह्यांच्या जर्मन नाटकाचा[४] अनुवाद) कॉन्टिनेन्टल पुणे १९८३
मुक्काम पोस्ट देवाचे गोठणे (मराठीतून हिन्दी) राज्य मराठी विकास संस्था मुंबई २००१
मेनोपॉज़ (मराठीतून हिन्दी) ज्ञाननयन पुणे २०१३
यज्ञरहस्य (मराठीतून हिन्दी) यज्ञेश्वर बदलापूर २०११

'ललित' साहित्यसंपादन करा

अ.क्र. ग्रंथनाम प्रकाशक स्थळ प्रकाशनवर्ष
कैलास मानस कॉन्टिनेन्टल पुणे २०१२
जननायक - एक जीवनी (श्री. अटलबिहारी वाजपेयी यांचे चरित्र) वेद - २००१
जय कैलाश (हिंदी उपन्यास) जागृति पटना २०१२
बोमदिला (मराठी कादंबरी) कॉन्टिनेन्टल पुणे १९९५
बोमदिला (मराठीतून कन्नड) (अनुवादक -रश्मी शिरहट्टी) अयनि धारवाड २००७
बोमदिला (हिंदी उपन्यास) श्रीविद्या दिल्ली १९९८
बोमदिला (हिन्दीतून असमीया) (अनुवादक - पुष्पधर शर्मा) प्रोक्रिएट उदालगुरि २०१०
बोमदिला (हिन्दीतून गुजराती) (अनुवादक - प्रतिभा दवे) अरुणोदय अहमदाबाद २०१३
बोमदिला (हिन्दीतून संस्कृत) (अनुवादक - दत्तभूषण पोलकम) संस्कृत प्रतिष्ठान नवी दिल्ली २०१०

प्रवासवर्णन/सांस्कृतिकसंपादन करा

अ.क्र. ग्रंथनाम प्रकाशक स्थळ प्रकाशनवर्ष
गरुडाच्या देशात माधुरी पुणे १९८८
पूर्वांचल कॉन्टिनेन्टल पुणे २००८
महाराष्ट्राबाहेरची न्याहारी (आणि बरंच काही) अक्षर दालन कोल्हापूर २०१२
संस्कृति - जर्मन भाषिकांची डायमंड पुणे २००६

वैचारिक पुस्तकेसंपादन करा

अ.क्र. ग्रंथनाम प्रकाशक स्थळ प्रकाशनवर्ष
आजचा अरुणाचल प्रदेश[५] अक्षरदालन कोल्हापूर २०१६
आंतकवाद में झुलसता पूर्वांचल सुनिल मुंबई २००१
पूर्वांचल - आवाहन तथा आह्वान लोकहित लखनौ २००३

पुरस्कारसंपादन करा

१. "भाषा आपली सर्वांचीच" साठी "कोमसाप"चा पुरस्कार (२००१)

२. "जय कैलाश" कादंबरीसाठी हिन्दी साहित्य अकादमीचा पुरस्कार (२०१४)

३. महाराष्ट्र राज्य सरकारतर्फे ’डॉ. अशोक केळकर भाषा अभ्यासक’ पुरस्कार (२७-२-२०१८)[६]

संदर्भसूचीसंपादन करा

  1. ^ Nov 25, Rahi GaikwadRahi Gaikwad / Updated:; 2019; Ist, 21:55. "Mumbai University to confer D Litt on Avinash Biniwale who created German-Marathi dictionary". Mumbai Mirror (इंग्रजी भाषेत). 2020-12-30 रोजी पाहिले.CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  2. a b "अविनाश बिनीवाले". Maharashtra Times. 2020-12-31 रोजी पाहिले.
  3. ^ अंकल्स ड्रीम ह्या कादंबरीची ओपन लायब्ररीतील नोंद
  4. ^ बर्टोल्ट ब्रेख्त यांच्या 'मदर करेज' या जर्मन नाटकाचा अनुवाद
  5. ^ हिमानी चौकर या लेखिका आहेत. अविनाश बिनीवाले साहाय्यक आहेत.[१]
  6. ^ मराठी भाषा विभाग, महाराष्ट्र शासन