अजातशत्रु

मगधवंशीय सम्राट

अजातशत्रू (इ.स.पू. ४९३ - इ.स.पू. ४६०) हा मगध वंशीय सम्राट, बिंबिसार यांचा पुत्र होता. हा भगवान महावीर आणि गौतम बुद्धांच्या समकालीन राजा होता. ह्याच्या राजवटीची इ.स.पू. ५५४ - ५२७ किंवा इ.स.पू. ४९३-४६२ अशी कालमर्यादा सांगतात. त्याने जोरदारपणे वडिलांकडून मगधचे राज्य ताब्यात घेतले आणि त्याला तुरूंगात टाकले. त्याने लिच्छविंनी राज्य केलेल्या वज्जीविरूद्ध युद्ध केले आणि वैशाली प्रजासत्ताक जिंकला.

बौद्ध साहित्यात आणि जैन साहित्यात कूणिक, कूणिय अशा नावांनीही अजातशत्रूचा उल्लेख आढळतो.

वडिलांचा मृत्युसंपादन करा

जैन साहित्यात एकदा अजातशत्रू आपल्या नवजात मुलासमवेत मांडीवर जेवण करत असतांना अचानक त्याच्या मुलाने लघवी केली, त्यातील काही थेंब त्याच्या प्लेटवर पडले परंतु आपल्या मुलाच्या प्रेमामुळे त्याने प्लेट बदलली नाही तर थेंब स्वतःचा खांद्यावरच्या पट्ट्याने पुसले आणि त्याच प्लेटमधून खाणे चालू ठेवले. एक मॉर्सेल खाल्ल्यानंतर त्याने त्याचा समान जेवणाचा खोलीत बसलेल्या त्याच्या आई चेलानाला विचारले की, एखाद्या बापाला जशी त्याच्यासारखी प्रेमळ आणि काळजी देणे पाहिले मिळाली आहे का? आणि तिच्या आईने अजातशत्रूच्या छोट्या बोटाने राजा बिंबिसाराची कहाणी सांगितली होती. हे त्याच्या हृदयाला स्पर्श झाला आणि त्याच्या वडिलांविषयीचे प्रेम जागृत झाले. एकाच वेळी त्याने कुहाडी उचलली आणि लोखंडाच्या सर्व साखळ्यांना स्वतःच तुकडे करुन आपल्या वडिलांना सोडविण्यासाठी त्याने तुरुंगात धाव घेतली. पण जेव्हा बिंबिसाराने त्याला हातात एक कुहाडी घेऊन येताना पाहिले तेव्हा तो विचार केला, ... तर मग तो मला मारायला येत आहे. यापेक्षा मी माझ्या स्वतः च्या हातांनी माझे जीवन समाप्त करू हे चांगले आहे.तत्काळ त्याने अंगठ्यापासून तलपूताचे विष काढले, डोळे मिटून "केवली पन्नतो धम्मं सरणम पवज्जामी" (मी केवली किंवा सर्वज्ञांनी शिकवलेल्या धर्माचा आश्रय घेतो) असा जयघोष केला आणि विष गिळून त्याने आपले जीवन संपवले. अजातशत्रुने खूप पश्चाताप केला पण त्याचा काही उपयोग झाला नाही. त्यानंतर अजातशत्रूने आपला वाडा चंपा येथे हलविला आणि त्याला राजधानी बनवला कारण मागील राजवाड्याने त्याच्या अत्याचारी चुकीची आठवण करून देत होता.

हेही पहासंपादन करा

संदर्भ आणि नोंदीसंपादन करा



कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

बाह्य दुवेसंपादन करा