शिवजयंती

छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्मदिवस
(शिव-जयंती या पानावरून पुनर्निर्देशित)

छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती किंवा शिवजयंती हा महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध सण व उत्सव आहे. हा सण मराठा साम्राज्याचे संस्थापक शिवाजी महाराज यांच्या जन्मदिवसानिमित्त महाराष्ट्र सरकारने निश्चित केल्याप्रमाणे हा सण १९ फेब्रुवारी रोजी महाराष्ट्रभर साजरा केला जातो. या दिवशी महाराष्ट्रात सार्वजनिक सुटी असते.[१] महाराष्ट्राबाहेरही काही ठिकाणी अल्प प्रमाणात हा उत्सव साजरा केला जातो.

शिवजयंती
Shiv Jayanti celebration in Aurangabad, Maharashtra.jpg
औरंगाबाद मधील क्रांतिचौकात शिवाजीजयंती साजरी करताना शिवाजीभक्त, १९ फेब्रुवारी २०१९
अधिकृत नाव छत्रपती शिवाजीमहाराज जयंती
इतर नावे शिवाजी जयंती, शिवजन्मोत्सव, शिवछत्रपती जन्मोत्सव
साजरा करणारे महाराष्ट्रातील प्रजा
प्रकार सामाजिक
उत्सव साजरा एक दिवस
दिनांक १९ फेब्रुवारी
वारंवारता वार्षिक

इतिहाससंपादन करा

इ.स. १८६९ साली महात्मा जोतीराव फुले यांनी रायगडवरील शिवाजी महाराजांची समाधी शोधून काढली व त्यांच्या जीवनावर सर्वप्रथम प्रदीर्घ असा एक पोवाडा लिहिला. शिवाजी महाराजांचे कार्य लोकांपर्यंत पोहचावे यासाठी फुलेंनी इ.स. १८७० साली शिवजयंती सुरू केली, जी पहिली शिवजयंती होती, आणि शिवजयंतीचा पहिला कार्यक्रम पुणे येथे पार पडला. त्यानंतर बाळ गंगाधर टिळक यांनी शिवजयंतीच्या माध्यमातून लोकांना एकजूट करण्याचे काम केले. २०व्या शतकात, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनीदेखील शिवजयंती साजरी केली, ते दोन वेळा शिवजयंतीच्या कार्यक्रमाचे अध्यक्ष होते. तेव्हापासून शिवजयंती मोठ्या प्रमाणावर साजरी व्हायला लागली.1645 the मध्ये, १ 15 वर्षीय शिवाजी राजे यांनी तोरणा किल्ल्याचा विजापुरी सेनापती इनायत खानला लाच दिली किंवा त्यांची खात्री करुन दिली. []२] मराठा फिरंगोजी नरसाला, ज्याने चाकणचा किल्ला धरला होता, त्यांनी महाराजांवरील निष्ठेचा दावा केला आणि कोंडाणाचा किल्ला विजापुरी राज्यपालाला लाच देऊन मिळविला. [] 33] २ July जुलै १484848 रोजी शिवाजीला ताब्यात घेण्याच्या उद्देशाने शहाजी राजेला बाजी घोरपडे यांनी बिजापुरीचा शासक मोहम्मद आदिलशहाच्या आदेशानुसार तुरूंगात टाकले. [] 34]

सरकारच्या म्हणण्यानुसार, १4949 in मध्ये जिंजीच्या हस्तक्षेनंतर कर्नाटकात आदिलशहाचे स्थान मिळवल्यानंतर शहाजी राजेंना सोडण्यात आले. या घडामोडींच्या दरम्यान, १–– – -१55 from पर्यंत महाराजांनी आपल्या विजयांमध्ये विराम दिला आणि शांततेने त्यांचे फायदे एकत्रीत केले. [] 35] त्याच्या सुटकेनंतर शहाजी राजे सार्वजनिक जीवनातून निवृत्त झाले आणि १ and––-१–6565 च्या सुमारास शिकार अपघातात त्याचा मृत्यू झाला. वडिलांच्या सुटकेनंतर महाराजांनी पुन्हा छापा टाकण्यास सुरवात केली आणि १5 in in मध्ये वादग्रस्त परिस्थितीत विजापूर येथील मराठा सामंत असलेले चंद्रराव मोरे यांना ठार मारले आणि सध्याच्या महाबळेश्वर जवळील जावलीची दरी त्याच्याकडून ताब्यात घेतली. [] 36] [] 37] भोसले व मोरे कुटुंबांव्यतिरिक्त सावंतवाडीचे सावंत, मुधोळचे घोरपडे, फलटणचे निंबाळकर, शिर्के, माने व मोहिते यांनीही विजापूरच्या आदिलशाहीची सेवा केली, अनेकांना देशमुखी हक्क लाभले. शिवाजी महाराजांनी आपल्या मुलींशी लग्न करणे, देशमुखांना बायपास करण्यासाठी खेड्यात पाटलांशी थेट व्यवहार करणे, किंवा त्यांच्याशी लढा देणे या शक्तिशाली कुटुंबांना वश करण्यासाठी भिन्न रणनीती अवलंबली

जन्मतारीख वादसंपादन करा

महाराष्ट्र सरकारने २००१ साली फाल्गुन वद्य तृतीया शके १५५१ (शुक्रवार. १९ फेब्रुवारी १६३०) ही शिवरायांची जन्मतारीख स्वीकारली.[२] त्याप्रमाणे महाराष्ट्र सरकार दरवर्षी १९ फेब्रुवारी या दिवशी सुटी जाहीर करते. इतर संभाव्य तारखांमध्ये ६ एप्रिल १६२७ (वैशाख शुद्ध तृतीया) ही एक जन्मतारीख मानली जात होती. त्यानुसार, महाराष्ट्राबाहेरचे अनेक लोक शिवजयंतीचा दिवस म्हणून वैशाख शुद्ध तृतीया हा दिवस, आणि महाराष्ट्रातले काही लोक मराठी पंचांगाप्रमाणे फाल्गुन वद्य तृतीया हा दिवस शिवजयंती म्हणून पाळतात. त्याप्रमाणे विविध दिनदर्शिकांंमधे वेगवेगळी तारीख दाखविलेली असते.[३]

उद्देशसंपादन करा

शिवजयंती साजरी करण्यामागचा उद्देश असा की शिवाजी महाराजांचे विचार समाजातल्या प्रत्येकापर्यंत पोहोचावेत.

हे सुद्धा पहासंपादन करा

चित्रदालनसंपादन करा

Shivaji Maharaj

संदर्भसंपादन करा

  1. ^ महाराष्ट्र शासनाने सन २०१६, १७ व १८ सालासाठी जाहीर केलेल्या सार्वजनिक सुट्ट्या
  2. ^ Feb 4, TNN |; 2003; Ist, 23:27. "Finally, single Shiv Jayanti! | Pune News - Times of India". The Times of India (इंग्रजी भाषेत). 2020-02-18 रोजी पाहिले.CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  3. ^ "शिवजयंती: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जन्मतारखेचा नक्की वाद काय आहे?". BBC News Marathi. 2020-02-17. 2020-02-18 रोजी पाहिले.