"मेंढी" च्या विविध आवृत्यांमधील फरक

१२२ बाइट्स वगळले ,  ८ वर्षांपूर्वी
बदलांचा आढावा नाही
(प्रताधिकारीत मजकूर वगळण्यासाठी कॉपीपेस्ट साचा लावला.)
[[चित्र:PECORE-SHEEPS-CORDEIROS-01.JPG|thumb|रिघ्t|300px|]]
 
'''मेंढी''' हा एक [[चतुष्पाद]] पाळीव प्राणी आहे. हा मुलतःमुळात [[युरोप]] व [[आशिया]] खंडाचाया रहीवासीखंडांचा रहिवासी आहे. मेंढ्यांच्या अंगावर केसाळ कातडी असते. ते केस म्हणजेच लोकर.
मेंढीची [[लोकर]] हे मेंढीपासून मिळणारे महत्वाचेमहत्त्वाचे उत्पादन आहे. त्या साठी मेंढ्या पाळण्याचा उद्योग केला जातो. मेंढ्यांचे मांसही खाल्ले जाते. मेंढ्याच्या मांसाला मराठीत बोलाईचे मटण असे म्हणतात.
मेंढपाळ मेंढीचे [[दूध]] पिण्यासाठी उपयोगात आणतात.
या साठी मेंढ्या पाळण्याचा उद्योग केला जातो. मेंढ्यांचे मांसही खाल्ले जाते.
त्याच प्रमाणे त्यांचे [[दूध]] हा एक महत्त्वाचा [[अन्न]] पदार्थ आहे.
 
सध्या [[ऑस्ट्रेलिया]], [[न्यू झीलँड]] व दक्षिण अमेरिकेत मोठ्या प्रमाणात मेंढ्या पाळल्या जातात.
== इतिहास ==
मेंढी हा मानवाच्या इतिहासातला सर्वात आधी पाळला गेलेला प्राणी आहे. याची सुरुवात सुमारे नऊ ते अकरा हजार वर्षांपुर्वीवर्षांपूर्वी झाली असावी असा एक अंदाज आहे.
=== इतिहास - आफ्रिका ===
युरोपातून मेंढी [[आफ्रिका]] खंडात आली असे मानणारा एक प्रवाह आहे.
युरोपातून तसेच बांगलादेशातून येथे उत्तम प्रतीची मेंढी आणण्यात आली.
== वर्णन ==
केसाळ व शिंगे असलेल्या मेंढीचे केवळ दिसण्यावरून अनेक प्रकार करता येतील.
केसाळ व शिंगे असलेला.मेन्धि हि अनेक् वर्ननच्हि अस्ते
{{कॉपीपेस्ट|दुवा=http://www.saptahiksakal.com/SaptahikSakal/20110409/5464401080004172356.htm}}
माणसानंमाणसाने ज्या अनेक हिंस्र किंवा जंगलात राहणाऱ्या प्राण्यांना यशस्वीपणे माणसाळवलंमाणसाळवलेलं, त्यांच्यापैकी मेंढी हा एक आहे. माणूस जर पूर्वी जसा फक्त जंगलामध्ये प्राण्यांची शिकार करणं; तसंचकरणे, कंदमुळंकंदमुळे गोळा करणंकरणे यावरयावरच उपजीविका करत राहिला असता, तर त्याची प्रगती होणंहोणे अवघड होतं;होते. पण मेंढीला जसंजसे माणसानंमाणसाने माणसाळवलंमाणसाळवले तसंतसे मेंढीनंहीमेंढीनेही माणसाला अजूनच माणसाळवलंमाणसाळवले. ("मेंढाळवलं'खरे असंतर म्हणणं बरोबर वाटत नाहीमेंढळावले!). अन्न हे फक्त प्राण्यांची हत्या करूनच मिळेल, असंअसे नाही, तर त्यासाठी शेतीसुद्धा करता येईल, ही नवी दृष्टी मेंढीनंमेंढीने माणसाला दिली.
 
काही जणांना मेंढी आणि शेती यांचा काय संबंध, असा प्रश्‍न पडेल. त्यामुळे यामागची काही महत्त्वाची कारणं तपासली पाहिजेत. पहिलं कारण म्हणजे मेंढ्या जशा माणसाळवल्या गेल्या तसतशा गवतामध्ये एकाच ठिकाणी तासन्‌तास उभंउभे राहून चरत राहायचं,राहायचे आवडतंआवडते काम त्या वारंवारसतत करायला लागल्याकरत. याशिवाय मेंढ्यांची एकटंदुकटं न राहता कळपानंकळपाने राहायची सवयही माणसाच्या लक्षात आली. त्यामुळंत्यामुणे वणवण करत फिरणारा माणूसही एकाच ठिकाणी आणि गटागटानंगटागटाने राहायला लागला. तसंचतसेच ज्या ठिकाणी मेंढ्या गवत फस्त करतात तिथल्या जमिनीची त्या आपल्या विष्ठेच्या माध्यमानं मस्तपैकीमाध्यमातून मशागतसुपीक करतात. साहजिकच ही जमीन शेतीसाठी एकदम अनुकूल व्हायची दाट शक्‍यता असते. अशा जमिनीतून पिकंपिके घ्यायची कल्पना माणसाला सुचली. याशिवाय मेंढ्यांचंमेंढ्यांचे मांस माणसाला शिकार केल्याविनाच मिळायला लागल्यामुळे आपला जीव धोक्‍यात घालून जंगलात कशाला शिकार करायला जायचंजायचे, असा विचार माणसाला सुचला. त्यामुळंहीत्यामुळेही माणसाचा शिकारीवरचा भर कमी झाला; तसंचतसेच मेंढीचंमेंढीचे दूधही माणसाला मिळायला लागलंलागले, आणि त्याच्यातिच्या अन्नसाखळीमधले जवळपास सगळे घटक बसल्याजागीच प्राप्त होत असल्यामुळंअसल्यामुळे माणसाचंमाणसाचे आयुष्य एकदमच बदलून गेलंगेले.
 
== प्रजाती ==
भारतात सर्वसाधारण पणे सर्वत्र आढळणारी [[बकरी]] हा पण मेंढीच्या जातीतलाच एक प्रकार आहे.
== मेंढ्यांचे अन्न ==
मुख्यतः [[चारा]] तसेच झाडांची कोवळी पाने.
== वागणूक व बुद्धीमत्ताबुद्धिमत्ता ==
==मेंढ्यांचे आरोग्य==
मेंढ्याना होणारे रोग चटकन दिसून येत नाहीत.
== आर्थिक महत्त्व ==
मेंढ्यांची संख्या [[चीन]] मध्ये सर्वाधिक आहे. त्या नंतर [[ऑस्ट्रेलिया]] व भारताचा तिसरा क्रमांक आहे.
ऑस्ट्रेलिया मेंढ्यांची [[लोकर]] तसेच जिवंत मेंढ्याही मांसा साठीमांसासाठी [[निर्यात]] करतो.
 
== अन्न म्हणून महत्वमहत्त्व ==
मेंढीचे मांस हे जगात खाली जाणारे एक प्रमुख अन्न आहे.
 
== संदर्भ व नोंदी ==
 
== बाह्य दुवे ==
* [http://www.sheepusa.org/ अमेरिकन शिपशीप इंडस्ट्री]
* [http://www.merinos.com.au/merinos.asp?pageId=1 ऑस्ट्रेलियन असोसिएशन ऑफ स्टड्स्टड मरीनो ब्रिडर्सब्रीडर्स]
* [http://cansheep.ca/index.htm कॅनाडीयनकॅनेडियन शिपशीप फेडरेशन]
* [http://www.sheep.cornell.edu/sheep/index.html कोर्नेल युनिव्हर्सिटी शिपशीप प्रोग्राम]
* [http://www.dpi.nsw.gov.au/agriculture/livestock/sheep/ डिपार्टमेंट ऑफ प्रायमरी इंडस्ट्री - शिपशीप]
* [http://www.nationalsheep.org.uk/index.php नॅशनल शिपशीप असोशिएशन] (यु.के.)
* [http://nzsheep.co.nz/ न्युन्यूयु झीलँन्डझीलंड शिपशीप ब्रिडर्सब्रीडर्स असोशिएशन]
* [http://www.sheepmagazine.com/index.html शिपशीप मॅगेझिन ], सर्व लेख 'online' मुफ्तमोफत उपलब्धवाचता आहेतयेतात.
 
[[वर्ग:पाळीव प्राणी]]
[[वर्ग:भूचर प्राणी]]
५५,७४३

संपादने