"वासोटा" च्या विविध आवृत्यांमधील फरक

११७ बाइट्सची भर घातली ,  १० वर्षांपूर्वी
बदलांचा आढावा नाही
| उंची = ४२६७ फूट्
| प्रकार = वनदुर्ग
| श्रेणी = मध्यम-अवघड(परीस्थितीनुसारपरिस्थितीनुसार)
| ठिकाण = [[सातारा जिल्हा|सातारा]], [[महाराष्ट्र]]
| डोंगररांग = महाबळेश्वर कोयना
| अवस्था = व्यवस्थित
| गाव = कूसापूरकुसापूर,चोरवणे
}}
 
 
 
साहसाची अनुभुतीअनुभूती देणारा वासोटा किल्ला अनेक दुर्गयात्रींचा आवडता किल्ला आहे. नैसर्गिक दुर्गमता लाभलेला वासोटाहा किल्ला जावळीच्या जंगलामधील एक अनोखे दुर्गरत्न आहे.
 
सह्याद्रीची मुख्यरांग ही दक्षिणोत्तर पसरलेली आहे. या रांगेला समांतर अशी धावणारी घेरा दातेगडाची रांग घाटमाथ्यावर आहे. ही रांग महाबळेश्वरपासून दातेगडापर्यंत जाते. या दोन रांगाच्या मधून कोयना नदी वहातेवाहते. या जावळी खोर्‍यामधून वाहणार्‍या कोयना नदीवर हेळवाक येथे धरण बांधलेले आहे. या जलाशयाला शिवसागर म्हणतात. या शिवसागराचे पाणी वासोटा किल्ल्याच्या पायथ्याला स्पर्श करते. शिवसागराचे पाणी तापोळा पर्यंततापोळापर्यंत पसरलेले आहे.
 
सह्याद्रीची मुख्य रांग आणि शिवसागराचे पाणी यामधील भागात घनदाट अरण्य आहे. पुर्वेलापूर्वेला घनदाट अरण्य आणि पश्चिमेला कोकणात कोसळणारे बेलाग कडे यामुळे वासोट्याची दुर्गमता खूप वाढली आहे.
 
वासोट्याला जाण्यासाठी प्रामुख्याने दोन मार्ग आहेत. एक कोकणामधूनकोकणमधून आणि दुसरा घाटमाथ्यावरुन. कोकणातील 'चिपळूण' कडून वासोट्याच्या पश्चिम पायथ्याच्या चोरवणे या गावापर्यंत गाडीमार्ग असून या मार्गावर राज्य परिवहन मंडळाच्या (एस.टी.बस) गाड्या आहेत. चोरवणेपासून नागेश्वराच्या सुळक्याकडून वासोट्याकडे येता येते. दुसरा मार्ग हा जास्त सोयीचा आहे. सातारा-कास-बामणोली असा गाडीरस्ता असून यावर रा.प. च्या बसेस आहेत. बामणोली हे गाव शिवसागर जलाशयाच्या पुर्वपूर्व काठावर आहे. येथून वासोट्याकडे जाण्यासाठी शिवसागर ओलांडावा लागतो. त्यासाठी बामणोलीमध्ये लॉचेस उपलब्ध होतात. येथून वनखात्याची परवानगी घेवून आपण वासोट्याकडे जावूजाऊ शकतो.
 
लॉच मधूनलॉचमधून साधारण ४० ते ५० मिनिटांच्या प्रवासानंतर आपण वासोट्याच्या जवळ पोहोचतो. पाण्याच्या फुगवट्यावरफुगवट्यानुसार हेहा अंतरकालावधी कमी जास्त होतेहोतो. पायथ्याजवळ मेट इंदवाली नावाचे गाव होते. ते फार पुर्वीचपूर्वीच उठून गेलेले आहे. त्याचे अवशेष अजूनही दिसतात.
 
या अवशेषांच्या जवळूनच गडावर जाणारा धोपट मार्ग आहे. या मार्गाने काही अंतर गेल्यावर आपण पायथ्याला पोहोचतो. पायथ्याला ओढ्याकाठी मारुतीची मुर्तीमूर्ती आहे. येथूनच किल्ल्याची चढण आणि जंगल सुरु होते. सोबतच्या पाण्याच्या बाटल्या ओढ्यातून भरुन घेणे गरजेचे आहे. हा चढाईचा मार्ग दुतर्फा असलेल्या घनदाट जंगलामधून जातो. यात वेगवेगळ्या प्रकारची झाडे व वनस्पती आपल्याला दिसतात. या जंगलात अनेक प्रकारची वन्य श्वापदे आहेत. यात प्रामुख्यानेश्वापदांत गवे आणि अस्वले प्रामुख्याने आहेत. त्यामुळे सावधगिरीने आणि गोंगाट न करता चढाई करावी लागते. कुठलाही प्राणिप्राणी केव्हाही दर्शन देवूदेऊ शकतो. त्यातत्यातल्यात्यात गवागव्यापासून आणि अस्वलापासून अंतर राखणे सुरक्षीततेच्यासुरक्षिततेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहेअसते.
 
अर्धा अधीकअर्धाअधिक किल्ला चढल्यावर एक वाट उजवीकडे जाते. ही वाट केतकीच्या गाद्याजवळून पुढे नागेश्वराकडे जाते. सरळ वाटेने वर चढल्यावर जंगल विरळ होवूनहोऊन कारवीचे रान लागते. कारवीच्या रानातून वर चढल्यावर किल्ल्याच्या पायर्‍या लागतात. त्या चढून भग्न प्रवेशद्वारातून आपण गडामध्येगडात प्रवेश करतो.
 
या प्रवेशद्वाराजवळून डावीकडील तटबंदीच्या कडेने गेल्यावर आपण पुर्वेकडीलपूर्वेकडील बाजूस पाहोचतोपोहोचतो. या बाजूने आपल्यालादिसणारा शिवसागर जलाशयाचा आणि अथांग पसरलेल्या जंगलाचा देखावा आपल्याला मुग्ध करतो. याच बाजूला पाण्याचे टाके आहे. हे टाके भिंतीमुळे दोन भागात विभागले गेले आहे. पिण्यायोग्य पाणी गडावर येथेच आहे. येथून झाडीतून दक्षिण टोकावर गेल्यावर समोरच जुना वासोट्याचा डोंगर दिसतो. जुन्या वासोट्याच्या बाबू कड्याचे तसेच पाताळवेरी गेलेल्या दरीचे दृष्यदृश्य आपल्याला खिळवून ठेवते. येथून परत पाण्याच्या टाक्यांकडे येवूनयेऊन उत्तर टोकाकडे निघायचे. गडावरही सर्वत्र झाडीझाडोरा वाढला असल्यामुळे गडावरच्या वास्तू त्यात लुप्त झाल्या आहेत. वाटेवर मारुती मंदिर, मोठ्या वाड्याचे अवशेष तसेच महादेव मंदिर आहे. तेथून पुढे उत्तरेकडील माची आहे. या माचीवर बांधकाम नाही. पण येथून दूरपर्यंतचा परिसर दिसतो. नागेश्वर सुळक्याचे दर्शन उत्तम होते. कोकणातील विस्तृत प्रदेशही येथून न्याहाळता येतो. हा वासोटा गिरीदुर्गाबरोबरचहा गिरिदुर्गाबरोबरच वनदुर्गसुद्धा आहे;. म्हणून यालाचयाला 'मिश्रदुर्ग' म्हटले जाते.
या किल्ल्यालाकिल्ल्याचे ऐतिहासिकद्रुष्ट्याऐतिहासिकदृष्ट्या अनन्यसाधारण महत्वमहत्त्व प्राप्त झाले आहेहोते. या किल्ल्याची मूळ बान्धणीबांधणी ही शिलाहार वंशीय दुसर्यादुसर्‍या भोजराजाने केली असल्याचा उल्लेख आधळतोआढळतो. १६५६ मध्ये शिवाजीराजांनी जावळी प्रांताबरोबरच या वासोटा किल्ल्याचाही स्वराज्यात समवेशसमावेश केला. वासोट्याचे नाव महाराजांनी व्याघ्रगड असे ठेवले. याच्या दुर्गमतेबद्दल पेशवाईत सुद्धा नोंद आहे. त्यासंबंधी एका जुन्या आर्येमध्ये वासोट्याच्यावासोट्याचा गंमतीचागमतीचा उल्लेख आहे. तो असा --
श्रीमंत प्रतिनिधींचा हा अजिंक्य किल्ला वासोटा
ताई तेलीण मारील सोटा, बापू गोखल्या सांभाळ कासोटा
शिवरायांच्याशिवाजीच्या काळात या किल्ल्याचा वापर 'तुरुंग' म्हणुनम्हणून केला जात असे. याचे कारण तेथील निर्जन व घनदाट असे अरण्य. पुर्वीपूर्वी तेथे वाघ, बिबट्यांसारखे प्राणिहीप्राणीही असतहोते. अफझलखानअफझलखाच्या वधानंतर शिवरायांच्याशिवाजीच्या दोरोजी या सरदाराने राजापुरावर हल्ला केला असताकरून तेथील इंग्रजांनीइंग्रजांना अफझलखानाच्या गलबतांचा पत्ता विचारला. त्यांनी सांगितला नाहिनाही म्हणून तेथीलइंग्रजांच्या ग्रीफर्डग्रिफर्ड नावाच्या अधिकार्यालाअधिकार्‍याला अटक केली व वासोट्यावर ठेवले. तसेच रेव्हिंग्टन आणि इतर इंग्रज कैदी वासोट्यावरच बंदिस्त करुन ठेवले होते. येथेचयाच किल्ल्यावर शिवरायांनाशिवाजीला मोहरांचे हंडे सापडले होते.
 
 
५७,२९९

संपादने