"जमशेदजी टाटा" च्या विविध आवृत्यांमधील फरक

१,६५२ बाइट्स वगळले ,  ३ वर्षांपूर्वी
बदलांचा आढावा नाही
'''जमशेदजी नसरवानजी टाटा''' (३ मार्च, इ.स. १८३९ - १९ मे, इ.स. १९०४) [[पारशी]], भारतीय उद्योजक होते. टाटा समूह या भारतातल्या आघाडीच्या उद्योगसमूहाचे ते संस्थापक होते.
 
त्यांचा जन्म गुजरातमध्ये नवसारी येथे झाला. त्यांना दोराबजी आणि रतनजी अशी दोन अपत्ये होती. जमशेदपूर येथील पोलाद कारखाना, मुंबईचे ताजमहाल हॉटेल, [[बंगळूर|बंगळुरातील]] इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स अशा अनेक संस्थांची स्थापना ही त्यांची महत्त्वाची कार्ये होत. त्यांनी नंतर टाटा समूह उद्योगाची स्थापना केली. टाटालाटाटांना "इंडियनभारतीय उद्योगाचे जनक" म्हणून ओळखले जाते. आधुनिक भारताच्या मोठ्या संस्थापकांपैकी एक म्हणून त्यांना स्मरण करून घेतले पाहिजे जमशेदजी टाटा भारताच्या प्रथम महान उद्योगपतीमधून एक मानल्या जातात. आज त्यांच्या योगदाणामुळेयोगदानामुळे भारतीय उद्योगास विदेशांत ओळख मिळाली. ज्यावेळी भारत आर्थिक संकटांशी झगडत होता त्या वेळी त्यांनी चपळतेने टाटा ग्रुप आणि कंपनीची मुहूर्तमेढ रोवली, आणि त्यामध्ये यशस्वी झाले. त्यांचे नेहमी असे मत होते किकी आम्ही सरळ कोणतेच मोठे काम नाही करू शकत नाही, कोणतेही मोठे काम करण्यासाठी आधी छोटेछोटी-छोटेछोटी कामकामे करण्याची आवश्यकता असते.
 
==सुरुवातीचे जीवन==
जमशेदजी नुसरवानजीनसरवानजी टाटा यांचा जन्म ३ मार्च १८३९ रोजी दक्षिण गुजरातमधील नवसारी शहरात झाला. नुसरवानजी हे त्यांचे वडील होते. त्यांचे वडील नुसरवानजीनसरवानजी व आई जीवनबाई टाटा हे त्यांच्या पारशी जे राष्ट्रीय पुजारी यांच्या कुटुंबातील पहिले व्यापारी होते. त्यांनी व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कुटुंबातील पहिला सदस्य म्हणूनकुटुंबाची परंपरा तोडली.तोडून त्यांनी मुंबईत निर्यात व्यापार संस्था सुरू केली.
जमशेदजी टाटा १४ व्या वर्षी मुंबईत आपल्या वडिलांकडे आले. आणि त्यांनी एलफिन्स्टन महाविद्यालयातून आपले ग्रॅज्युएशन पूर्ण केले. तेथे ते कॉलेजातील एक हुशार विद्यार्थी म्हणून ओळखले जात होते. त्यांची बुद्धिमत्ता पाहून काॅलेजच्या प्रिन्सिपाॅलांनी त्यांची डिग्री समाप्त होईपर्यंतची पूर्ण फी परत केली. जमशेदजीनी १६ वर्षाचे असताना १० वर्षाच्या हीराबाई दबू हिच्याशी विवाह केला.
 
१८५८ मध्ये जमशेदजींनी महाविद्यालयातून पदवी प्राप्त केली आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायामध्ये प्रवेश घेतला. १८५७ सालचे भारतीय बंड ब्रिटिश शासनाने दडपून काढले होते. ब्रिटिश सरकारच्या विरुद्धचा विद्रोह त्यावेळी नवीनच होता. मात्र टाटांनी अशा परिस्थितीतही आपल्या व्यापारास शिखरावर घेऊन जाण्याचा निश्चय केला. आपल्या वडिलांच्या व्यवसायाच्या शाखा स्थापन करण्यासाठी टाटा यांनी इंग्लंड, अमेरिका, युरोप, चीन आणि जपान सारख्या परदेशांत अनेकदा प्रवास केला.
जमशेदजी नुसरवानजी टाटा यांचा जन्म ३ मार्च १८३९ रोजी दक्षिण गुजरातमधील नवसारी शहरात झाला. नुसरवानजी हे त्यांचे वडील होते. त्यांचे वडील नुसरवानजी व आई जीवनबाई टाटा हे पारशी जे राष्ट्रीय पुजारी यांच्या कुटुंबातील पहिले व्यापारी होते. त्यांनी व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कुटुंबातील पहिला सदस्य म्हणून परंपरा तोडली. त्यांनी मुंबईत निर्यात व्यापार संस्था सुरू केली.
जमशेदजी टाटा १४ व्या वर्षी मुंबईत आपल्या वडिलांकडे आले. आणि एलफिन्स्टन महाविद्यालयातून मुंबई वरून आपले ग्रेजुएशन पूर्ण केले, जेथे ते आपल्या कॉलेजमध्ये एक हुशार विद्यार्थी म्हणून ओळखले जात होते आणि त्यांची बुद्धिमत्ता पाहून प्रिंसिपल ने डिग्री समाप्त होईपर्यंत जमशेदजीची पूर्ण फी परत करण्याचा निर्णय घेतला. त्यावेळी बाल विवाहाची प्रथा खूप प्रचलित होती. त्याचा विचार ठेवूनच भविष्याचे महान उद्योगपति जमशेदजीनी १६ वर्षाच्या वयात १० वर्षाची हीराबाई दबू सोबत विवाह केला. १८५८ मध्ये त्यांनी महाविद्यालयातून पदवी प्राप्त केली आणि आपल्या वडिलांच्या व्यवसायामध्ये प्रवेश घेतला. १८५७ च्या भारतीय बंड ब्रिटिश शासनाने दडपून काढले होते. ब्रिटिश सरकार च्या विरुद्धचा विद्रोह त्यावेळी नवीनच होता. तर टाटानी अशा परिस्थितीतही आपल्या व्यापारास शिखरावर घेवून जाण्याचा निश्चय केला.
आपल्या वडिलांच्या व्यवसायाचा शाखा स्थापन करण्यासाठी टाटा यांनी इंग्लंड, अमेरिका, युरोप, चीन आणि जपानमध्ये परदेशात अनेकदा प्रवास केला.
 
==व्यवसाय==
१८६८ पर्यंत टाटा आपल्या वडिलांच्या कंपनीत काम करत होते. त्यावर्षी त्यांनी १९६८एका मध्ये सह एकास्वतंत्र कंपनीची स्थापना केली. त्यांनी १८९६ मध्ये चिंचपोकळी येथेयेथील एक दिवाळखोर तेल गिरणी विकत घेतली आणि तेतिची एका कापडांच्याकापडाच्या मीलमध्येगिरणीत रुपांतरितरूपांतर केले. ज्याचेया गिरणीचे नाव त्यानेत्यांनी अलेक्झांड्रा मिल असे ठेवले. त्यानेपुढे दोन वर्षांनंतर नफा मिळवण्यासाठी ती मिल टाटांनी विकली. आणि १८७४ मध्ये त्यांनीनागपूरला नागपूर येथे एकएका कापूसस्पिनिंग मिलची स्थापना केली, १ जानेवारी १८७७ रोजी क्वीन व्हिक्टोरिया यांना इंडियाचे एम्प्रेस ऑफ इंडिया घोषित केले तेव्हा त्यांनी एम्प्रेस मिलची स्थापना केली.
 
त्याच्यात्यांच्या जीवनात चार ध्येयध्येये होते:होती. एक लोह व पोलाद कंपनी, एक जागतिक दर्जाचेदर्जाची शिक्षण संस्था, एक अद्वितीय हॉटेल आणि एक हायड्रो-इलेक्ट्रिक वनस्पतीवीजनिर्मिती कंपनी. ३ डिसेंबर १९०३ रोजी मुंबईतील कुलाबा वॉटरफोर्टवॉटरफ्रंट येथील ताजमहल हॉटेलच्याहॉटेलचेया उद्घाटन सोबत केवळ हॉटेलच वास्तव्य झाले. त्या वेळीत्यावेळी भारतात स्वतःची वीज मिळवणारेअसणारे ते एकमेव हॉटेल होते.
१८६८ पर्यंत टाटा आपल्या वडिलांच्या कंपनीत काम करत होते. त्यांनी १९६८ मध्ये सह एका कंपनीची स्थापना केली. त्यांनी १८९६ मध्ये चिंचपोकळी येथे दिवाळखोर तेल गिरणी विकत घेतली आणि ते एका कापडांच्या मीलमध्ये रुपांतरित केले ज्याचे नाव त्याने अलेक्झांड्रा मिल असे ठेवले. त्याने दोन वर्षांनंतर नफा मिळवण्यासाठी ती मिल विकली. १८७४ मध्ये त्यांनी नागपूर येथे एक कापूस मिलची स्थापना केली, १ जानेवारी १८७७ रोजी क्वीन व्हिक्टोरिया यांना इंडियाचे एम्प्रेस ऑफ इंडिया घोषित केले तेव्हा त्यांनी एम्प्रेस मिलची स्थापना केली.
 
==टाटा स्टील==
त्याच्या जीवनात चार ध्येय होते: एक लोह व पोलाद कंपनी, एक जागतिक दर्जाचे शिक्षण संस्था, एक अद्वितीय हॉटेल आणि एक हायड्रो-इलेक्ट्रिक वनस्पती. ३ डिसेंबर १९०३ रोजी मुंबईतील कुलाबा वॉटरफोर्ट येथील ताजमहल हॉटेलच्या उद्घाटन सोबत केवळ हॉटेलच वास्तव्य झाले. त्या वेळी भारतात वीज मिळवणारे एकमेव हॉटेल होते.
टाटा स्टील (पूर्वी टिस्को - टाटा आयर्न आणि स्टील कंपनी लिमिटेड) ही आशियातील पहिली आणि भारतातील सर्वात मोठी स्टील कंपनी आहे. तिच्या कोरस ग्रुपने दरवर्षी 28२,८ दशलक्षकोटी टन स्टीलचे उत्पादन केले, नंतरकेल्यानंतर ती जगातील पाचव्या क्रमांकाची स्टील कंपनी बनलीठरली.
 
==टाटांनी स्थापन केलेल्या अन्य संस्था==
==टाटा स्टील==
टाटा* स्टील-बंगलोरची इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बंगलोर,: विज्ञान आणि अभियांत्रिकीमधीलअभियांत्रिकी यांमधील संशोधन आणि शिक्षणासाठी भारतीय प्रख्यात भारतीय संस्था.
 
* टाटा हायड्रोइलेक्ट्रिक पॉवर सप्लाय कंपनी, याचे(नवीन नाव - नामकरण टाटा पॉवर कंपनी) लिमिटेड, सध्या: ८००० मेगावॅटपेक्षा जास्त क्षमतेच्या स्थापित क्षमतेची भारतातील सर्वात मोठी खाजगी वीज कंपनी आहे.
(पूर्वी टिस्को - टाटा आयर्न आणि स्टील कंपनी लिमिटेड) आशियातील पहिली आणि भारतातील सर्वात मोठी स्टील कंपनी आहे. कोरस ग्रुपने दरवर्षी 28 दशलक्ष टन स्टीलचे उत्पादन केले, नंतर ती जगातील पाचव्या क्रमांकाची स्टील कंपनी बनली.
टाटा स्टील- इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बंगलोर, विज्ञान आणि अभियांत्रिकीमधील संशोधन आणि शिक्षणासाठी भारतीय प्रख्यात भारतीय संस्था.
टाटा हायड्रोइलेक्ट्रिक पॉवर सप्लाय कंपनी, याचे नामकरण टाटा पॉवर कंपनी लिमिटेड, सध्या ८००० मेगावॅटपेक्षा जास्त क्षमतेच्या स्थापित क्षमतेची भारतातील सर्वात मोठी खाजगी वीज कंपनी आहे
 
==व्यक्तिगत जीवन==
त्यांची मुले दोराबजी टाटा आणि रतन टाटा यांना सुद्धा टाटा ग्रुपचे अध्यक्ष म्हणून यश मिळाले. टाटाची बहीण जेरबाईने मुंबईतील एका व्यापाऱ्याशी लग्न केले. त्यांचा मुलगा त्यांना शापुरजी सकलातवाला हे बिहार आणि ओरिसामध्ये टाटा ग्रुपचे कोळशाचा व लोखंडाचा व्यापार सांभाळत होते. नंतर ते टाटांचे मॅन्चेस्टर कार्यालय सांभाळण्यासाठी इंग्लंडला निघून गेले आणि नंतर ब्रिटिश संसदेचे सदस्य झाले.
 
त्यांचा मुलगा दोराबजी टाटा आणि रतनजी टाटा यांना सुद्धा टाटा ग्रुपचे अध्यक्ष म्हणून यश मिळाले.
टाटाची बहिण जेराबाई, ने मुम्बईचा एका व्यापारयासोबत विवाह केला आणि शापुरजी सक्लटवाला यांची आई झाल्या. शापुरजी सफलता पुर्वक बिहार आणि ओड़ीसा मध्ये टाटा ग्रुप चे कोळसा आणि लोखंड व्यापार सांभाळत होते. नंतर शापुरजी टाटाचे मेनचेस्टर कार्यालय सांभाळण्यासाठी इंग्लंडला निघून गेले आणि नंतर ब्रिटिश संसदेचे साम्यवादी सदस्य निवडल्या गेले.
एक उद्योगपति सारखी ओळख जरी १४ वर्ष्याच्या वयात जमशेदजी टाटांनी आपला व्यवसाय सुरु केला होता परंतु ते आपले पुर्ण योगदान १८५८ मध्ये शिक्षण झाल्यानंतरच देवू शकले.
 
==मृत्यू==
५७,२९९

संपादने