"ब्रह्मानंद देशपांडे" च्या विविध आवृत्यांमधील फरक

५,१५४ बाइट्सची भर घातली ,  ६ वर्षांपूर्वी
बदलांचा आढावा नाही
(नवीन पान: महामहोपाध्याय ब्रह्मानंद देशपांडे (जन्म : १९४०; मृत्यू : पुणे, ६ ऑग...)
 
महामहोपाध्याय ब्रह्मानंद देशपांडे (जन्म : १९४०; मृत्यू : पुणे, ६ ऑगस्ट, २०१३) हे एक मराठी इतिहास संशोधक, प्रसिद्ध वक्ते आणि महानुभाव पंथाचे अभ्यासक होते.
 
ब्रह्मानंद देशपांडे हे मूळचे औरंगाबादचेवाशीम जिल्ह्यातले. मराठवाडय़ातील एक ज्येष्ठ संशोधक, अभ्यासक, कार्यकर्ता म्हणून सर्वत्र ओळख असलेल्या देशपांडे यांचे शिक्षणप्राचीन नागपूरभारतीय आणिइतिहास, मध्यप्रदेशातीलसंस्कृती सागर येथेपुरातत्त्वशास्त्र झाले.विषयातील यानंतरपदव्युत्तर त्यांनीशिक्षण पैठण, औरंगाबादनागपूर आणि नागपूरमध्यप्रदेशातील येथीलसागर महाविद्यालयातयेथे इतिहास शिकवत होतेझाले. त्यांनीमहाराष्ट्रातील औरंगाबादशिलालेख येथील- सरस्वतीताम्रपटांचा महाविद्यालयातअभ्यास करून सलगनागपूर ३१विद्यापीठातून वर्षेआधुनिक इतिहास अध्यापनाचे काम केले. शिक्षणाबरोबरच इतिहास संशोधनात उतरलेल्या देशपांडे यांनी पुढे महाराष्ट्रातील सातवाहनापासून ते मराठ्यांच्या कालखंडांचा मोठा अभ्यास केला. या बरोबरचविषयात अजिंठा-वेरूळची लेणी, पैठण, सातवाहन समाज, महानुभाव पंथ, संतवाङ्‌मय, कवी भूषण हेत्यांनी त्यांचेडॉक्‍टरेट अभ्यासाचेसंपादन विषयकेली होतेहोती.
 
ते पैठण, औरंगाबाद आणि नागपूर येथील महाविद्यालयांत इतिहास हा विषय शिकवत होते. त्यांनी औरंगाबाद येथील सरस्वती महाविद्यालयात सलग ३१ वर्षे अध्यापनाचे काम केले. शिक्षणाबरोबरच इतिहास संशोधनात उतरलेल्या देशपांडे यांनी पुढे महाराष्ट्रातील सातवाहनापासून ते मराठ्यांच्या कालखंडांचा मोठा अभ्यास केला. या बरोबरच अजिंठा-वेरूळची लेणी, पैठण, सातवाहन समाज, महानुभाव पंथ, संतवाङ्‌मय, कवी भूषण हे त्यांचे अभ्यासाचे विषय होते.
या संशोधनावरच त्यांची पंचवीसहून अधिक पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत.
 
मराठी, हिंदी, इंग्रजीशिवाय संस्कृत, गुजराथी, कन्नड, बंगाली, उर्दू अशा दहाहून अधिक भाषांवर देशपांडे यांचे प्रभुत्व होते. महाराष्ट्रातील बहुतांश बोलीभाषा त्यांना अवगत होत्या. ब्राह्मी, फारसी, मोडी लिपीचे ते तज्ज्ञ होते.
 
ब्रह्मानंद देशपांडे यांचे वेगवेगळ्या राष्ट्रीय-आंतराष्ट्रीय परिषदांमधून दीडशेहून अधिक शोधनिबंध प्रसिद्ध झाले आहेत. शेकडो लेख, स्मरणिकांचे संपादन व प्रकल्पांमधील सहभाग त्यांच्या नावावर जमा आहेत.
 
नागपूर विद्यापीठाशी आणि मराठवाडा विद्यापीठाशी त्यांचा जवळचा संबंध होता. खानदेश इतिहास परिषद आणि कर्नाळा दुर्ग साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद त्यांनी भूषवले आहे. पुण्याचे भारत इतिहास संशोधक मंडळ, मराठावाडा साहित्य परिषद, नटनागर शोधसंस्थान (मध्यप्रदेश), यक्षायतम प्रतिष्ठान, अखिल महानुभाव परिषद, हिंद-उर्दू सोसायटी, छत्तीसगड शोधसंस्थान आदी संस्थांशी त्यांचा घनिष्ट संबंध होता. त्यांनी त्यांच्याकडील ग्रंथसंपदा आणि दुर्मीळ वस्तू भारत इतिहास संशोधक मंडळाला देणगी म्हणून बहाल केल्या होत्या.
 
महानुभाव या मासिकाचे ते कार्यकारी संपादक होते.
 
 
 
देशपांडे यांचे ३४ संशोधनपर ग्रंथ प्रकाशित झाले आहेत. त्यांतल्या काहींची ही नावे :-
* इये नाथांचिये नगरी
* चक्रपाणी-चिंतन
* दक्षिणच्या मध्ययुगीन इतिहासाची साधने खंड १ ते ४
* देवगिरीचे यादव
* रत्‍नमाला स्तोत्र
* रत्‍नशाळा पूर्वार्ध
* शब्दवेध
* शोधमुद्रा खंड १ ते ४
* सप्तपर्णी
* लीळाचरित्र एकांक, वगैरे
 
==ब्रह्मानंद देशपांडे यांना मिळालेले सन्मान==
* अहमदनगर जिल्ह्य़ातील श्रीगोंदा येथे १८-१९ डिसेंबर २००९ दरम्यान झालेल्या अखिल महाराष्ट्र इतिहास परिषदेच्या १८ व्या अधिवेशनाचे अध्यक्षपद ब्रह्मानंद देशपांडे यांनी भूषविले होते.
* त्यांच्या ‘देवगिरीचे यादव’ या पुस्तकाला राज्य उत्कृष्ट ग्रंथ निर्मितीचा पुरस्कार मिळाला आहे.
* त्यांच्या ‘रत्नमाला स्तोत्र’ या ग्रंथाला महानुभाव विश्वभारती पुरस्कार मिळाला आहे.
* दिवाकर रावते भूमिपुत्र पुरस्कार
* संत साहित्य संशोधन पुरस्कार
* उत्तर भारतीय ब्राह्मण महासंघातर्फे महामहोपाध्याय ही पदवी
 
[[वर्ग: मराठी इतिहाससंशोधक]]
५७,२९९

संपादने