केलुचरण मोहपात्रा

भारतीय ओडिसी नर्तक व पद्मभूषण पुरस्कृत ओरिसातील पाहिली व्यक्ती
(केलुचरण महापात्रा या पानावरून पुनर्निर्देशित)

केलुचरण मोहपात्रा (जन्म : ८ जानेवारी १९२६; मृत्यू : ७ एप्रिल २००४ ) हे अभिजात भारतीय ओडिसी नर्तक आणि गुरू होते. [१] त्यांनी विसाव्या शतकात ओडिसी नृत्य कलेचे पुनरुज्जीवन केले.[२] पद्मविभूषण हा पुरस्कार मिळवणारे ते ओरिसातील पहिली व्यक्ती आहेत.[३]

नृत्यग्राम संस्थेतील शिल्प

प्रारंभीचे आयुष्यसंपादन करा

भगवान जगन्नाथाला प्रसन्न करण्यासाठी सादर केला जाणारा गोतीपुआ हा ओरिसातील पारंपरिक नृत्यप्रकार गुरु केलुचरण मोहपात्रा यांनी तरुणपणीच सादर केला. यात स्त्रियांची वेशभूषा करून पुरुष नृत्य करीत असत.

कलेचे पुनरुज्जीवनसंपादन करा

नंतरच्या आयुष्यात त्यांनी गोतीपुआ व माहारी या नृत्य प्रकारांत संशोधन केले, व त्यांतून त्यांनी एकूणच ओडिसी नृत्याची पुनर्बांधणी केली.[४]गुरु केलुचरण मोहपात्रा हे तालवाद्यवादनात कुशल होते. मृदंग, पखवाज व तबला ह्यांतील त्यांचे कौशल्य त्यांनी केलेल्या नृत्यरचनांतून दिसून येते. पारंपरिक पट्टचित्रकला प्रकारातही ते प्रवीण होते.

 
ओडिसी नृत्याचे सादरीकरण

नृत्यसंस्थासंपादन करा

गुरु केलुचरण मोहपात्रा, त्यांच्या पत्नी लक्ष्मीप्रिया व मुलगा रतिकांत ह्यांनी सन १९९३मध्ये सृजन ही नृत्यसंस्था स्थापन केली.

सन्मान व पुरस्कारसंपादन करा

  • संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार - इ.स.१९६६
  • पद्मश्री- इ.स.१९७४
  • पद्म भूषण -इ.स. १९८८
  • संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप- इ.स.१९९१
  • पद्म विभूषण- इ.स. २०००
  • मध्य प्रदेश शासनाकडून कालिदास सन्मान

संदर्भसंपादन करा

  1. ^ Citaristi, Ileana (2001-01-01). The Making of a Guru: Kelucharan Mohapatra, His Life and Times (इंग्रजी भाषेत). Manohar. ISBN 9788173043697.
  2. ^ Verma, Archana (2011-01-18). Performance and Culture: Narrative, Image and Enactment in India (इंग्रजी भाषेत). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 9781443828321.
  3. ^ KISSELGOFFOCT., ANNA (OCT. 19, 2000). "DANCE REVIEW; Sculptural And Sensual, It's Odissi". |date= मधील दिनांक मूल्ये तपासा (सहाय्य)
  4. ^ Sangeet Natak (इंग्रजी भाषेत). Sangeet Natak Akademi. 2002.